Sunday, September 26, 2010

ေဆးအတိအက်မေပၚေသးတဲ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး

ေဒါက္တာ တင့္ေဆြ

ေဒလီမွာ ၿဗိတိသွ် ဓနသဟာယ အားကစားပြဲၾကီး စပါေတာ့မယ္။ ႏိုင္ငံျခားသားေတြ တျပံဳတမ လာၾကမွာမို႔ တိုးရစ္ေတြ အတြက္ သတိေပးခ်က္ေတြလဲ ထြက္ေနပါတယ္။

“လူၾကားသူျမင္ ေပြ႔ဖက္နမ္းရံႈ႔ မလုပ္ပါနဲ႔”

“ေရအိမ္သာ မလံုေလာက္၍ ကုိယ့္ဖာသာ တစ္ရႉး ယူလာပါ”

“ေသြးလြန္တုပ္ေကြး အေရးၾကီးသည္”

ေသြးလြန္တုပ္ေကြး Dengue Haemorrhagic Fever (DHF) ကို Aedes Aegypti ျခင္ကေနကူးၿပီး ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ျဖစ္တယ္။ ဆရာဝန္ေတြထက္ ကြန္ပ်ဴတာ သံုးသူေတြက Virus ကို ပိုသိၾကမယ္ ထင္ပါတယ္။ ဒီနယ္ပယ္ ႏွစ္ခုလံုးမွာ ဗိုင္းရပ္စ္က လူဆုိးပါ။ က်ေနာ္တုိ႔ အဏုဇီဝေဗဒ သင္ရတံုးကေတာင္ ဗိုင္းရပ္စ္ဟာ ေဆးစာအုပ္ေတြမွာ ေနရာ သိပ္ရေသးတာ မဟုတ္ပါ။ အဲဒီပိုးကို သိပၸံဆရာေတြက သက္ရွိလို႔ေတာင္ သတ္မွတ္ေသးတာ မဟုတ္လို႔ ဇီဝစာရင္းထဲ မထည့္ခဲ့တာလဲ ျဖစ္မယ္။ ဒါေပမဲ့ အသက္ရွိတဲ့ လူ-တိရစၧာန္-အပင္ေတြကို ဒုကၡ မလွမပ ေပးေနတာေတာ့ အမွန္ပဲ။

ဗိုင္းရပ္စ္ဆိုတဲ့ သတၲဝါေတြကေန ျဖစ္ေစတဲ့ ေရာဂါနာမည္ေတြ ေျပာရင္ တခ်ိဳ႕ မ်က္လံုး နည္းနည္း ျပဴးၾကမယ္ ထင္တယ္။ ေျပာၾကည့္ပါ့မယ္။ HIV ဒါေလာက္ေတာ့ သိပါတယ္။ ေနာက္တခုဗ်ာ၊ အသားဝါ။ သိလြန္းလို႔။ ဆက္ဖတ္ပါ။ ေခြးရူးျပန္။ နည္းနည္း ဆန္းမယ္ေနာ္။ ဟိုတုပ္ေကြး-ဒီတုပ္ေကြး၊ အေအးမိ၊ ပသိေရာင္၊ ဝမ္းေလွ်ာ၊ ဝက္သက္၊ ေရယုန္၊ (ပိုလီယို)၊ ေရေက်ာက္၊ ကင္ဆာနဲ႔ ၾကြက္ႏို႔ေတာင္ ပါခ်င္ေသးတယ္။

အဲဒီ ဗိုင္းရပ္စ္အမ်ိဳးမ်ိဳးကေန ေရာဂါအမ်ိဳးမ်ိဳးကို ျဖစ္ေစၾကေပမယ့္ သူတို႔အားလံုးမွာ တူတာတခု ရွိပါတယ္။ ကေန႔အခ်ိန္ထိ ဒီေကာင္ ေပါက္စေလးေတြကို ဘယ္ေဆးနဲ႔မွ သတ္မရေသးပါ။ ဘယ္ဟာကိုမဆို အႏိုင္ တိုက္မရေသးသ၍ အေတာ္ အားေကာင္းခိုင္မာလွတယ္လို႔ ထင္ရမွာေပါ့။ သမိုင္းၾကည့္ရင္ စစ္ဘုရင္ၾကီးေတြ ဇာတ္သိမ္းမလွၾကပါ။ အသက္ပ်င္းတဲ့ အေကာင္ မွန္သမွ် တေန႔က် ႏိုင္တာေပၚရစျမဲ မဟုတ္ပါလား။ တခ်ိန္က ဆိုးသြမ္း ေသာင္းက်န္းခဲ့တဲ့ ဘက္တီးရီးယားေတြ Penicillin (ပနယ္စလင္) ေပၚလာလို႔ အေတာ္ အထိနာ သြားရတယ္။ Small pox ေက်ာက္ၾကီး ဆိုရင္ အမ်ိဳးပါ တံုးသြားလို႔ သုေတသန လုပ္ဘို႔ေတာင္ အႏိုင္ႏိုင္ သိမ္းထားရတာ။

ဒါ့ေၾကာင့္ အခု မႏိုင္ေသးရင္ ႏိုင္ေအာင္လုပ္ဘို႔ ၾကိဳးစားၾကရမွာဘဲ။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ေခတ္မွာ ႏိုင္တာ မေပၚေသးရင္ ေနာက္လူေတြကို အားကိုးရမွာေပါ့။ အႏိုင္ရေရး စီမံခ်က္ကို ေသခ်ာေအာင္ ကေလးေတြကို ဒုကၡေပးတဲ့ ေရာဂါကို ေရြးထုတ္တာ ေကာင္းမယ္။ ဒီေတာ့ အနာဂတ္ ေခါင္းေဆာင္မ်ား ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေဘးက ေဝးေအာင္လုပ္ေပးမွ ေတာ္မယ္ ထင္ပါတယ္။ ရာသီစာလဲ ျဖစ္ေနတယ္။

တခုေတာ့ ရွိတယ္၊ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးကို ကေလးေရာဂါလို႔ ထင္တာ မမွန္ဘူး။ ဆင္းရဲတဲ့လူေတြဘဲ ျဖစ္တယ္ မွတ္ရင္လဲ မွားတယ္။ ေရာဂါကို စသိတာအႏွစ္ ၂ဝဝ ေက်ာ္ပါၿပီ။ Spanish word မို႔ (ဒင္ေဂး) လို႔ အသံထြက္တာ ပိုမွန္သတဲ့။ ဒါေပမဲ့ ဒီစာလံုး ဘယ္ကေန ေပၚခဲ့တယ္ ဆိုတာ တိတိပပ မသိၾကပါ။

“ေရာဂႏၲရကပ္” အထိ ဆိုးေအာင္လည္း ျဖစ္ခဲ့ဘူးတယ္။ Pandemic (ပင္းဒမစ္) အဆင့္ေပါ့။ ကြက္ၿပီး အမ်ားၾကီး ျဖစ္တဲ့ Endemic (အင္းဒမစ္) ကပ္လိုကေတာ့ အခုထိ ျဖစ္ေနဆဲဘဲ။ ကူးစက္ေရာဂါ ဆိုတာေတြက “ကံဆိုးမသြားရာ၊ မိုးလိုက္ရြာ” ဆိုသလို ဆင္းရဲေလေလ ႏွိပ္စက္ေလေလဘဲ။ အာရွ၊ အာဖရိက၊ ေတာင္အေမရိက။ ဒါေပမဲ့ ခ်မ္းသာတယ္ ေျပာရမယ့္ တိုင္ဝမ္၊ စကၤာပူ၊ ေဆာ္ဒီအာေရးဗ် တို႔လည္း မလြတ္ပါဘူး။ လြန္ခဲ့တဲ့ ဆယ္စုႏွစ္ေတြအတြင္း တိုးတိုးလာလို႔ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ျပန္႔ႏွံ႔ပံုကျဖင့္ ကေန႔ ကမၻာတလႊား ဒုကၡ မ်ားမ်ား ေပးေနတဲ့ ငွက္ဖ်ားနဲ႔ နင္လားငါလားပါဘဲ။

ငွက္ဖ်ားနဲ႔ တူေသးတာက ျခင္ကေန ကူးတာပါ။ ျခင္အမ်ိဳးေတာ့ မတူဘူး။ “ငွက္ဖ်ားျခင္က ေတာသား၊” “ေသြးလြန္ျခင္က ၿမိဳ႕သူ။” ေသြးလြန္ဟာ ျခင္အမကေနဘဲ ကူးတယ္။ မ သဘာဝ တူေသးတာတခုက ညမွာ အိမ္တြင္း ေအာင္းၿပီး ေန႔မွာသာ ထြက္ကိုက္တယ္။ အစာရွာတာေပါ့ဗ်ာ။ အမ်ားအားျဖင့္ မနက္မလင္းတလင္း ကိုက္တာမ်ားတယ္။ အမျဖစ္ေတာ့ အသန္႔ ၾကိဳက္တယ္။ ေရသန္႔မွာ ေနတဲ့အမ်ိဳး။ ဒါေၾကာင့္ အဲဒီျခင္မ်ိဳး ႏွိမ္နင္းဘို႔ ေမာ္ေတာ္ကား ဆိုင္ကယ္ တာယာေဟာင္း၊ ပုံးခြံ၊ ေပပါခြံ၊ ေရအိုး၊ ေညာင္ေရအိုးေတြမွာ က်န္ေနေအာင္းေနတဲ့ ေရေတြ မွန္သမွ် သြန္ခိုင္းရတယ္။ ပိုးေလာက္လန္းေတြ မေပါက္ေအာင္ လုပ္ရတာပါ။ ျခင္စားငါး ေမြးတာတို႔၊ ပိုးေလာက္လန္းသတ္ေဆးတို႔လဲ သံုးႏိုင္တယ္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ တိုင္းျပည္မွာ ေရနံေခ်း ဝေအာင္သုတ္ထားတဲ့ အိမ္ထရံေတြ၊ တိုင္ေတြေပၚမွာ ေဆးဖ်န္းၿပီးလို႔ ေရးမွတ္ထားတတ္တဲ့ (ဒီတီတီ) ကလည္း ျခင္ကို အေတာ္အသင့္ ႏိုင္ပါတယ္။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးမွာ အထင္နဲ႔အျမင္ မဆင္တာတခု ေျပာရဦးမယ္။ နာမည္က ေသြးလြန္ဆိုတာနဲ႔ ေသြးလြန္ၿပီး ေသႏိုင္တယ္လို႔ ထင္တာ မဟုတ္ပါ။ ကိုယ္ထဲက အရည္ေတြေရာ ေသြးေရာ ယိုလို႔ ေနာက္ဆံုး ေရွာ့ခ္ ရတာေၾကာင့္သာ ေသတာ ျဖစ္တယ္။ ဒါေပမဲ့ “ေသြးယုိတုပ္ေကြး”လို႔ နာမည္ေပးရင္ေတာ့ မမိုက္ဘူး မဟုတ္လား။

ျခင္အကိုက္ ခံရၿပီးေနာက္ ၄-၅-၆ ရက္မွာ ေရာဂါျဖစ္တယ္။ ျဖစ္စေတာ့ ႐ိုး႐ိုး တုပ္ေကြးလိုပါဘဲ။ ဖ်ား၊ ေခါင္းကိုက္၊ ဟိုကဒီကနာ ျဖစ္မယ္။ အ႐ိုးထဲကနာတာ သိသာတာမို႔ တခ်ိဳ႕က “အ႐ိုးကြဲဖ်ား” လို႔ေတာင္ ေခၚေသးတယ္။ ခပ္ရဲရဲ အနီျပင္ေတြ ထြက္မယ္။ အျပင္းဖ်ားမယ္၊ (၁ဝ၃-၁ဝ၄-၁ဝ၅)။ ေခါင္း (နားထင္) ကိုက္မယ္၊ မ်က္လံုးအတြင္းက နာမယ္၊ ၾကြက္သား အဆစ္နာမယ္၊ စားခ်င္စိတ္ ပ်က္မယ္။ ပ်ိဳ႕အန္မယ္။ ၿပီးရင္ ေသြးျပႆနာ တက္လာပါမယ္။ ေသြးျခည္ဥေတြ ထြက္မယ္။ ႏွာေခါင္းေသြးယို၊ သြားဖုံးေသြးယို၊ ပါးစပ္ကေန ေသြးအန္၊ ဆီးထဲ ေသြးပါမယ္၊ ဝမ္းထဲ ေသြးပါရင္ ဝမ္း အေရာင္မည္းတာနဲ႔ သိမယ္။ အမ်ိဳးသမီးဆိုရင္ လစဥ္ဆင္းတာက မ်ားမယ္။

ရက္တိုေရာဂါ ျဖစ္လို႔ ၂ရက္ က ၇ ရက္သာ ၾကာမယ္။ ေသြးအရည္ယိုတာ ၾကာလာရင္ သတိမေကာင္း ျဖစ္ရာကေန သတိ လံုးဝလစ္မယ္၊ တက္လဲ တက္ႏိုင္တယ္။ ဗိုက္နာ၊ ဆက္တိုက္ အန္၊ ဖ်ားေနတုန္း ေခြ်းျပန္တယ္ဆိုရင္ မေကာင္းတဲ့ လကၡဏာဘဲ။ တကိုယ္လံုး ေအးစက္ေပ်ာ့ေခြၿပီး ဂနာမၿငိမ္ျဖစ္ရာကေန သတိလက္လြတ္ရင္ အေရးေပၚ အေျခအေန Dengue Shock Syndrome (DSS) ျဖစ္သြားပါၿပီ။ အသက္လုၿပီး ကုရပါေတာ့မယ္။

ေသြးအရည္ေတြ အျပင္စိမ့္ထြက္လာလို႔ အဆုတ္အိတ္ထဲ အရည္မ်ားတာ၊ ေရဖ်ဥ္းရွိတာ၊ ေသြးထဲ ပ႐ိုတင္း နည္းတာေတြ ရွိႏိုင္တယ္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးဆိုတာ ေသခ်ာေအာင္ ေသြးစစ္ရတယ္။ ေရာဂါကို ဆန္႔က်င္တဲ့ဓါတ္ (အင္တီေဘာ္ဒီ) ေတြ႔မယ္။ ေသြးတုိင္းတဲ့ Tourniquest test နဲ႔ စမ္းရင္ Positive ျဖစ္မယ္။ Thrombocytopaemia ေသြးမႈန္အေရအတြက္ နည္းေနမယ္ဆိုရင္ Platelets ကို သြင္းေပးရတယ္။ ေသြးဆိုတာ အရည္နဲ႔ အခဲ ေရာေနတာပါ။ အခဲပိုင္းမွာ ေသြးနီဥ၊ ေသြးျဖဴဥအျပင္ ေသြးမႈန္ဆိုၿပီး သံုးမ်ိဳးရွိပါတယ္။ ဒီေကာင္ေတြက အေသးဆံုး၊ ဒါေပမဲ့ သူရွိမွ လူ႔ေသြးဟာ ခဲႏိုင္တယ္။ မခဲရင္ ေသြးယိုမယ္ေလ။ ေသြးဆိုတာ ရဲမွခဲမွ ေကာင္းတယ္။

တျခား ဗိုင္းရပ္စ္ေရာဂါေတြလိုဘဲ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးကို တိတိက်က် ကုနည္း မရွိဘူး။ ကေလးေတြက လူၾကီးေလာက္ မဆိုးဘူး။ ကံေကာင္းသူမ်ားက ၁ ပတ္ ၾကာရင္ ေပ်ာက္မွာပါ။ အားယုတ္မယ္၊ စိတ္ဓါတ္ပါ က်ေစႏိုင္တယ္။ ေရနဲ႔ အရည္ မ်ားမ်ားေသာက္ပါ၊ အနားယူပါ။ ျခင္ေထာင္နဲ႔ အိပ္ရင္ သူမ်ားကုိ မကူးေစဘူးေပါ့။ အန္ေနရင္ေတာ့ ေသြးေၾကာထဲကေန Drip သြင္းေပးရမွာပါ။ အဖ်ား အကိုက္အခဲ သက္သာေအာင္ ပါရာစီတေမာ ကလြဲရင္ မေပးရ။ Asprin, Brufen မေသာက္ရပါ။ အခုေနာက္ပိုင္း ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေဆးသစ္ေတြ စေပၚေနပါၿပီ။ ကာကြယ္ေဆးေတာ့ မေပၚေသးပါ။

ေဆးပညာရွင္မ်ားက လူပါးေတြမို႔ သူတို႔ ေသေသခ်ာခ်ာ ကုေပးႏိုင္တဲ့ေရာဂါ မဟုတ္ရင္ ကာကြယ္ပါ၊ မျဖစ္ေအာင္ ဒီလို လုပ္ပါ၊ ဟိုလို လုပ္ပါဆိုၿပီး ေျပာၾကတယ္။ HIV-AIDS တို႔၊ အသားဝါေရာဂါတို႔ စသျဖင့္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးလဲ ပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္လဲ လူပါးဝလိုက္ဦးမယ္၊ မျဖစ္ေအာင္ေနပါ၊ ျဖစ္ရင္ ေျပာတဲ့အတိုင္း လုပ္ပါ။ အနာဂတ္ ေခါင္းေဆာင္မ်ား ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ကင္းေဝးပါမွ ကေန႔ လူၾကီးေတြ မႏိုင္ေသးတာ မွန္သမွ်ကို အႏိုင္ရၾကပါလိမ့္မယ္။

No comments:

Post a Comment