ေလးစားအားက်ဖြယ္ ထက္ျမက္ေသာ အမ်ဳိးသမီးမ်ား

ဧရာ၀တီ

ၿပီးခဲ့သည့္ မတ္လ ၈ ရက္ေန႔တြင္ က်ေရာက္ေသာ ႏိုင္ငံတကာ အမ်ဳိးသမီးမ်ားေန႔ကို ကမာၻတဝွမ္းတြင္ အထိမ္းအမွတ္ အခမ္းအနားမ်ား က်င္းပ၍ ႀကဳိဆုိခဲ့ၾကၿပီး ကမာၻ႔လူဦးေရ၏ ထက္ဝက္ခန္႔႐ွိေသာ အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ ေအာင္ျမင္မႈမ်ားႏွင့္ ၎တုိ႔ ေတြ႔ႀကဳံရင္ဆုိင္ေနရသည့္ အခက္အခဲမ်ားကုိ အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ၾကသည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္မူ အမ်ဳိးသမီးတေယာက္သည္ တျခားသူမ်ား အားလုံးထက္ အမ်ဳိးသားေရး အသိစိတ္အေပၚ လႊမ္းမုိးမႈ ႐ွိေနသည္မွာ ျငင္းစရာမလုိသည့္ အခ်က္ပင္ ျဖစ္သည္။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ျပည္သူ႔ ေခါင္းေဆာင္ အျဖစ္ အမ်ားက တညီတၫြတ္တည္း သတ္မွတ္ထားသလုိ ျပည္ပတြင္လည္း မ်ားစြာ ေလးစားျခင္း ခံရသူ ျဖစ္သည္။

ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ သူ႔ပါတီျဖစ္ေသာ အမ်ိဳးသား ဒီမိုကေရစီ အဖြဲ႔ခ်ဳပ္ (NLD) ႏွင့္ ႏုိင္ငံအား ႏုိင္ငံေရး နယ္ေျမသစ္ဆီသုိ႔ လမ္းျပ ေခၚေဆာင္သြားရန္ ျပင္ဆင္ေနသည့္ အေလ်ာက္ ၿပီးခဲ့သည့္ ၂၀၁၅ ႏုိဝင္ဘာ ေ႐ြးေကာက္ပြဲတြင္ NLD အား မဲေပးခဲ့ၾကသူ ျပည္သူမ်ား၏ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ကုိ ထမ္းပုိးထားသည္။

ေခတ္၏ စိန္ေခၚမႈမ်ားကုိ ရင္ဆုိင္ေျဖ႐ွင္းရင္း ႏုိင္ငံ၏ လူမူေရးႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးဘဝမ်ား တုိးတက္ဖြံ႔ၿဖိဳးေရး ကူညီေဖာ္ေဆာင္ ေပးခဲ့သည့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ား ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ေခတ္အဆက္ဆက္ ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာ္လည္း တခါတရံတြင္ ၎တုိ႔သည္ အေမ့ခံမ်ား ျဖစ္ခဲ့ၾကသည္။

၂၀ ရာစု အေစာပုိင္းတြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံ ကုိလုိနီအုပ္ခ်ဳပ္ေရး လက္ေအာက္အတြင္း အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အမ်ဳိးသားေရး လႈပ္႐ွားမႈတြင္ တက္ႂကြစြာ ပါဝင္ခဲ့ၾကၿပီး ထုိလႈပ္႐ွားမႈ၏ ရလဒ္အျဖစ္ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ လြတ္လပ္ေရး ရခဲ့သည္။ သိပ္မၾကာေသးခင္ ကာလတြင္လည္း လူတန္းစားအသီးသီးႏွင့္ တုိင္းရင္းသားလူမ်ဳိးစု အသီးသီးမွ အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ႏုိင္ငံ၏ ဒီမိုကေရစီ ေဖာ္ေဆာင္ေရးႏွင့္ လူမႈေရးညီမွ်ေရးဆုိင္ရာ ၾကဳိးပမ္းမႈမ်ားတြင္ အေရးပါေသာ အခန္းက႑မ်ားမွ ပါဝင္ခဲ့ၾကသည္။

အမ်ဳိးသမီး အမ်ားအျပားသည္ ႀကီးမားေသာ အတားအဆီးမ်ားကုိ ေက်ာ္လႊား၍ စီးပြားေရး၊ အႏုပညာ၊ ပညာေရး၊ ေဖ်ာ္ေျဖေရးစသည့္ နယ္ပယ္ အမ်ားအျပားတြင္ ဦးေဆာင္သူမ်ား ျဖစ္လာခဲ့ၾကသည္။

လြန္ခဲ့သည့္ ဆယ္စုႏွစ္ ၂ ခုအတြင္း ဧရာဝတီ သတင္းဌာန၏ မဂၢဇင္း၊ ဂ်ာနယ္ႏွင့္ အြန္လုိင္း မီဒီယာတုိ႔တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ဖူးၿပီး လက္႐ွိအခ်ိန္ထိလည္း ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ဒီမိုကေရစီ ေဖာ္ေဆာင္ေရးတြင္ အေရးပါေသာ အခန္းက႑မွ ဆက္လက္ ပါဝင္ေနသည့္ အမ်ဳိးသမီး တခ်ဳိ ႔ကို မွတ္တမ္းတင္ ေဖာ္ျပ လုိက္ပါသည္။

ေဒါက္တာ စင္သီယာေမာင္

၁၉၈၈ ခုႏွစ္ ဒီမုိကေရစီေရး ေတာင္းဆိုဆႏၵျပမႈမ်ား ျဖစ္ပြားအၿပီး ေဒါက္တာ စင္သီယာေမာင္သည္ ကရင္ျပည္နယ္မွ ထြက္ခြာခဲ့ကာ ထုိင္း-ျမန္မာ နယ္စပ္ရွိ ညစ္ညစ္ေပေပ အေဆာက္အအုံတခုမွာပင္ သူ၏ေဆးခန္း ဖြင့္လွစ္ခဲ့သည္။ လက္ရွိ ေဒါက္တာ စင္သီယာေမာင္၏ “မယ္ေတာ္ေဆးခန္းတြင္ ေျမျမွဳပ္မုိင္းေၾကာင့္ ထိခုိက္ဒဏ္ရာရသူမ်ား၊ မီးဖြားျခင္းႏွင့္ HIV ေရာဂါသမားမ်ားအား ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးျခင္းတုိ႔ အပါအ၀င္ က်န္းမာေရး ၀န္ေဆာင္မႈမ်ား ေပးေနၿပီး၊ ၀န္ထမ္း ၇၀၀ ႏွင့္ တႏွစ္လွ်င္ လူနာ ၇၅၀၀၀ ကုိ ကုသမႈ ေပးေနသည္။

လူသိမ်ား ေက်ာ္ၾကားေသာ ေဒါက္တာ စင္သီယာေမာင္သည္ ျမန္မာႏုိင္ငံ၏ တုိင္းရင္းသား နယ္ေျမမ်ားတြင္ လူမႈအေျချပဳ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ စနစ္ႏွင့္ ဗဟုိခ်ဳပ္ကိုင္မႈ ေလ်ာ့က်ေရးတို႔ အတြက္ စည္း႐ံုးေနသူ တဦးလည္း ျဖစ္သည္။

“တုိင္းရင္းသားေဒသေတြမွာ ေကာင္းမြန္ၿပီး ထိေရာက္တဲ့ က်န္းမာေရးစနစ္ေတြကုိ ပ်ိဳးေထာင္ဖုိ႔ အစိုးရက ရသမွ် ထိန္းခ်ဳပ္ထားတဲ့ ဗဟိုခ်ဳပ္ကိုင္မႈကို ေလွ်ာ့ခ်ဖို႔ အရမ္း လိုအပ္ေနတယ္။ တုိင္းရင္းသား ေဒသေတြမွာ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ အစီအစဥ္ေတြကုိ ခန္႔ခြဲဖုိ႔ တုိင္းရင္သား က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ အဖြဲ႔အစည္းေတြနဲ႔ ၀န္ထမ္းေတြကုိ ေဆာင္ရြက္ခြင့္ ေပးသင့္တယ္” ဟု ေဒါက္တာ စင္သီယာေမာင္က ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလတြင္ ဧရာ၀တီသုိ႔ ေျပာခဲ့သည္။

ေဒါက္တာ စင္သီယာေမာင္သည္ သူ၏ ေက်ာ္ၾကားမႈကို အသံုးျပဳကာ အေနာက္ႏုိင္ငံမ်ားအား ေပၚလစီခ်မွတ္ျခင္းႏွင့္ ရန္ပုံေငြ ခြဲေ၀သတ္မွတ္ရာတြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံ၏ ႏွစ္လရွည္ၾကာ ျပည္တြင္းစစ္ေၾကာင့္ ေရႊ႕ေျပာင္းခံရသူမ်ားႏွင့္ ဒုကၡသည္မ်ားကုိ လ်စ္လ်ဴ႐ႈထားျခင္း မျပဳရန္ တုိက္တြန္းသည္။

ေဒါက္တာ စင္သီယာေမာက္သည္ ဆစ္ဒနီ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆု၊ အာရွ ဒီမိုကေရစီႏွင့္ လူ႔အခြင့္အေရးဆု ႏွင့္ ရာမြန္ မက္ေဆးေဆးဆု အပါအ၀င္ ႏုိင္ငံတကာမွ ဆုေပါင္း ၁၄ ဆု ရရွိထားသည္။

ေဒါက္တာ ခ်စ္သုေ၀

အႏုပညာရွင္ ခ်စ္သုေ၀သည္ စစ္ပြဲမ်ားေၾကာင့္ အိုးအိမ္မဲ့ျဖစ္ရေသာ ရွမ္းျပည္နယ္ အလယ္ပိုင္းရွိ စစ္ေျပးေရွာင္ ဒုကၡသည္ စခန္းမ်ားသုိ႔ မၾကာေသးခင္က သြားေရာက္ခဲ့သည္။ ျမန္မာစစ္တပ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္ တုိးတက္ေရးပါတီ (SSPP/ SSA) တို႔ အၾကား ျဖစ္ပြားေသာ စစ္ပြဲမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ၿပီးခဲ့သည့္ႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလက ဒုကၡသည္စခန္းမ်ားသုိ႔ သြားေရာက္ခဲ့ေသာ ခ်စ္သုေ၀က ထပ္မံသြားေရာက္ရန္ ဆႏၵရွိသည္။

“ထရီဇာ လက္ကိုင္ထားတာက We Love, We Care, We Share ေပါ့ေနာ္။ တေယာက္နဲ႔ တေယာက္ ခ်စ္ၾကမယ္၊ ဂရု စိုက္ၾကမယ္၊ တေယာက္နဲ႔ တေယာက္ Sharing လုပ္ၾကမယ္ဆုိတဲ့ Concepts ေလးနဲ႔ ထေရဇာတို႔ သြားေနတာပါ။ ပရဟိတကိုလည္း ဒီသေဘာေလးပဲ၊ လုိအပ္ေနတာက စိတ္ဓာတ္၊ ခြန္အား လိုအပ္ေနတယ္ဆုိရင္ စိတ္ဓာတ္ ခြန္အား ေပးလုိက္တယ္။ ေငြေၾကး လုိအပ္ေနတဲ့ သူေတြဆုိရင္ ထေရဇာ တတ္ႏုိင္တဲ့ ပဏာမကုိ လွဴဒါန္းလုိက္တယ္။ အႏုပညာအား လုိအပ္ေနတဲ့ေနရာဆုိရင္ အႏုပညာအားကို လွဴဒါန္းတယ္” ဟု ခ်စ္သုေ၀က ဧရာ၀တီသုိ႔ ေျပာသည္။

သရုပ္ေဆာင္တေယာက္၊ အဆုိေတာ္တေယာက္၊ ဆရာ၀န္တေယာက္အေနျဖင့္ ခ်စ္သုေ၀သည္ တကုိယ္ရည္ သန္႔ရွင္းေရး ပညာေပး အစီအစဥ္၊ ဆပ္ျပာျဖင့္ လက္ေဆးျခင္းျဖင့္ ေရာဂါကာကြယ္ေရး လႈံ႔ေဆာ္မႈမ်ားကုိ စတင္ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ သူသည္ လက္ေဆးျခင္း သံတမန္ (Hand-washing Ambassador) အျဖစ္ ယမန္ႏွစ္ ကုလသမဂၢ အေထြေထြညီလာခံသို႔ ျမန္မာႏိုင္ငံ ကိုယ္စားျပဳ တက္ေရာက္ခဲ့သည္။

အမ်ိဳးသားဒီမုိကေရစီ အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ကုိ အဓိက ေထာက္ခံသူတဦးလည္း ျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ ႏုိ၀င္ဘာလ အေထြေထြ ေရြးေကာက္ပြဲ မဲဆြယ္မႈတြင္လည္း ပါ၀င္လႈပ္ရွားခဲ့သည္။

ေဒၚနီလာသိန္း

လူ႔အခြင့္အေရး ျမွင့္တင္ေရးႀကိဳးပမ္းသူ ေဒၚနီလာသိန္းသည္ လြန္ခဲ့သည့္ တႏွစ္က ပညာေရး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲရန္ ေတာင္းဆုိသည့္ ေက်ာင္းသားမ်ားကုိ ေထာက္ခံ ဆႏၵေဖာ္ထုတ္ခဲ့ေသာေၾကာင့္ လက္ရွိတြင္ အင္းစိန္ေထာင္၌ ထိန္းသိမ္းခံထားရသည္။ သူ႔ကို အာဏာပိုင္မ်ားထံမွ ခြင့္ျပဳခ်က္ ေတာင္းခံျခင္း မရွိဘဲ ဆႏၵျပခဲ့သည္ဟုဆိုၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ စီတန္းလွည့္လည္မႈဆိုင္ရာ ဥပေဒပုဒ္မ ၁၈ ျဖင့္ တရားစြဲဆိုထားသည္။

ဤသုိ႔ အက်ဥ္းက်ခံရျခင္းမွာ သူ႔အတြက္ ပထမဆုံးအႀကိမ္ မဟုတ္ပါ။ ၁၉၉၀ ခုႏွစ္မ်ား တေလွ်ာက္တြင္လည္း ေဒၚနီလာသိန္းသည္ ျမန္မာႏုိင္ငံ၌ ဖိႏိွပ္ခံရမႈမ်ားအတြက္ တုိက္ပြဲ၀င္ရန္ ေရွ႕ဆုံးမွ ပါ၀င္ခဲ့ၿပီး ဒီမုိကေရစီ အေရး လႈပ္ရွားမႈကုိ ေထာက္ခံခဲ့သည္။ ထိုလႈပ္ရွားမႈမ်ားေၾကာင့္ ယခင္ စစ္အာဏာရွင္ အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ ေထာင္ ၁၀ ႏွစ္ေက်ာ္ က်ခံခဲ့ရသည္။

လက္ရွိတြင္ ၈၈ မ်ိဳးဆက္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ ပြင့္လင္းလူ႔အဖြဲ႔အစည္း၏ အမ်ိဳးသမီးေရးရာဌာန အတြင္းေရးမွဴးအျဖစ္ ေဆာင္ရြက္ေနေသာ ေဒၚနီလာသိန္းက အမ်ိဳးသမီးမ်ား ဖြံ႔ၿဖိဳးတုိးတက္မႈကုိ အေလးထား ေဆာင္ရြက္လုိေၾကာင္း ေျပာသည္။

“ေအာက္ေျခမွာရွိတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြကို သူတုိ႔ရဲ႕အသိ၊ အျမင္၊ ဗဟုသုတေတြ ႂကြယ္၀လာေအာင္ သူတုိ႔ရဲ႕ အခြင့္အေရးေတြ ကိုယ္တုိင္ ေတာင္းဆိုရဲလာေအာင္၊ သူတုိ႔ကို ကာကြယ္ႏုိင္တဲ့ ဥပေဒေတြ ရွိတယ္ဆုိတာ သိေအာင္၊ အဲဒီ ဥပေဒေတြ အသက္၀င္လာေအာင္၊ သူတုိ႔ကိုယ္တုိင္ လုပ္ေဆာင္ႏုိင္တဲ့ အေနအထားေတြ ေရာက္ေအာင္ လုပ္ဖုိ႔လည္း အမ်ားႀကီး လိုအပ္ေနပါေသးတယ္” ဟု ေဒၚနီလာသိန္းက ၂၀၁၄ ခုႏွစ္တြင္ ဧရာ၀တီသုိ႔ ေျပာခဲ့သည္။