ပထမဆံုး EITI အစီအရင္ခံစာ အျမင္ကြဲလြဲမႈမ်ားရွိ

ဆီးမတ္စ္ မားေတာ့ဗ္

ျမန္မာႏုိင္ငံ၏ ပထမဆုံး သဘာ၀သယံဇာတမ်ား ပြင့္လင္းျမင္သာစြာ ေဖာ္ေဆာင္ေရးအဖြဲ႔ (EITI) အစီ ရင္ခံစာကို ဇန္န၀ါရီလအတြင္းတြင္ ထုတ္ျပန္ခဲ့ပါသည္။ ႏုိင္ငံ၏ ေရနံ၊ သဘာ၀ဓာတ္ေငြ႔ႏွင့္ သတၱဳတူးေဖာ္ေရး က႑မ်ားမွ ဘ႑ာေငြ စီးဆင္းမႈမ်ားကို အဓိကေဖာ္ျပခဲ့ေသာ အဆိုပါ အစီရင္ခံစာသည္ (EITI) အၿမဲတမ္းအဖြဲ႔၀င္ႏိုင္ငံ တႏုိင္ငံ ျဖစ္ လာရန္ ျမန္မာအစုိးရ၏ အားထုတ္မႈလည္း ျဖစ္ပါသည္။

၂၀၁၄ခုႏွစ္ ဇူလုိင္လတြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံသည္ EITI ၏ အဖြဲ႔၀င္ေလာင္း ႏုိင္ငံတႏုိင္ငံျဖစ္လာခဲ့ၿပီး အဖြဲ႔၀င္ႏုိင္ငံျဖစ္ရန္မွာ သမၼ တ ဦးသိန္းစိန္၏ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈ လုပ္ငန္းစဥ္တြင္ အဓိကအခ်က္ တခ်က္ ျဖစ္လာခဲ့ပါသည္။

ဘီလီယံေပါင္းမ်ားစြာတန္ဖုိးရွိေသာ ေက်ာက္စိမ္းလုပ္ငန္းမွ လာဘ္ေပးလာဘ္ယူမႈမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ အစီရင္ခံစာကုိ ၿပီးခဲ့သည့္ႏွစ္က ထုတ္ျပန္ခဲ့သည့္ လန္ဒန္အေျခစုိက္ အန္ဂ်ီအုိအဖြဲ႔အစည္းျဖစ္ေသာ Global Witness က ျမန္မာႏုိင္ငံ၏ ပထမဆုံး EITI အစီရင္ခံစာအား “အစိုးရသစ္၊ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားႏွင့္ ကုမၸဏီမ်ားက ျမန္မာႏုိင္ငံ ေရနံ၊ သဘာ၀ ဓာတ္ေငြ႔ႏွင့္ သတၱဳတူးေဖာ္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို ပိုမို တာ၀န္ယူစီမံခန္႔ခြဲႏိုင္ေရးအတြက္ အေရးပါေသာ အေျခခံတရပ္” ဟု ေဖာ္ညႊန္းခဲ့သည္။

သို႔ေသာ္လည္း အစီရင္ခံစာ၏ အေသးစိတ္ အခ်က္အလက္မ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍မူ Global Witness က EITI အေနျဖင့္ အစီရင္ခံစာတြင္ အက်ိဳးအျမတ္မ်ားေသာ ေက်ာက္စိမ္းလုပ္ငန္းအေၾကာင္းကုိ ပိုမို၍ ေသခ်ာစြာ ေရးသားေဖာ္ျပသင့္သည္ဟု သံုးသပ္ခဲ့သည္။

EITI အစီရင္ခံစာ ေရးသားသူမ်ားက ၂၀၁၄ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာအစုိးရ၏ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈျဖင့္ David Dapice က ေရး သားခဲ့ၿပီး Harvard တကၠသုိလ္မွ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္တြင္ ထုတ္ျပန္ၿပီး ျဖစ္ေသာ ေက်ာက္စိမ္းလုပ္ငန္း အခ်က္အလက္မ်ား သို႔မဟုတ္ ၿပီးခဲ့သည့္ႏွစ္က ထုတ္ျပန္ခဲ့သည့္ Global Witness အစီရင္ခံစာတုိ႔ကုိ ကုိးကားျခင္းမျပဳခဲ့ေၾကာင္း Global Witness က မွတ္ခ်က္ခ်သည္။ “ထူးဆန္းပါတယ္။ သူတုိ႔အေနနဲ႔ ျမန္မာအစုိးရထုတ္ျပန္တဲ့ ေက်ာက္စိမ္းနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကုိေတာင္မွ မကုိးကားခဲ့ဘူး” ဟု Global Witness က ဆိုသည္။

သဘာ၀ သယံဇာတ စီမံကိန္းမ်ားတြင္ မည္သူပုိင္ဆုိင္ေသာ မည္သည့္စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားပါ၀င္ေနသည္ကုိ အျပည့္အ၀ ေဖာ္ထုတ္ႏိုင္ေရး က EITI ၏အဓိက ရည္မွန္းခ်က္ လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားမွ တခုျဖစ္ေသာ္လည္း EITI ၏ အစီရင္ခံစာမွ ေက်ာက္စိမ္းလုပ္ငန္းႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အခ်က္အလက္မ်ားထဲတြင္ အဆိုပါအခ်က္ က်န္ေနခဲ့သည္။

“ကုမၸဏီေတြကုိ အမွန္တကယ္ ဘယ္သူပုိင္ဆုိင္တယ္၊ ကုမၸဏီရဲ႕ သေဘာတူစာခ်ဳပ္မွာ ဘယ္လုိအခ်က္အလက္ေတြ ပါ ၀င္တယ္ဆုိတာ EITI အစီရင္ခံစာက အနည္းငယ္ပဲ ေဖာ္ျပႏုိင္တယ္။ EITI ရဲ႕ေနာက္ထပ္ လုပ္ငန္းစဥ္ေတြကုိ သြားမယ္ ဆုိရင္ အဲဒီအခ်က္၂ခ်က္က အေရးပါတယ္” ဟု Global Witness ကေျပာသည္။

ၿပီးခဲ့သည့္ႏွစ္က Global Witnessမွ ထုတ္ျပန္ခဲ့သည့္ အစီရင္ခံစာတြင္ ကခ်င္ျပည္နယ္ ဖားကန္႔ၿမိဳ႕၌ အက်ိဳးအျမတ္မ်ား ေသာ ေက်ာက္စိမ္းလုပ္ငန္း လုပ္ကုိင္ေနၾကသည့္ ကုမၸဏီမ်ား၏ ေနာက္ကြယ္တြင္ ယခင္ေျမာက္ပုိင္းတုိင္း စစ္ဌာနခ်ဳပ္ တုိင္းမွဴးေဟာင္း ဦးအုန္းျမင့္ႏွင့္ ဗုိလ္ခ်ဳပ္မွဴးႀကီးသန္းေရႊ မိသားစုတုိ႔ ပါ၀င္ေနသည့္ အေၾကာင္းကုိ ထုတ္ေဖာ္ေရးသားခဲ့ ပါသည္။

EITI ၏ အားထုတ္မႈကို ေ၀ဖန္ခဲ့သည္မွာ Global Witness က တခုတည္း မဟုတ္ပါ။ ေရႊသဘာ၀ဓာတ္ေငြ႔ လႈပ္ရွားမႈ (SGM) မွ ဒါရုိက္တာ ဦး၀င္းေအာင္ကလည္း တိုင္းရင္းသားေဒသမ်ားမွ သဘာ၀အရင္းအျမစ္မ်ားႏွင့္ သက္ဆိုင္ေသာ ကိစၥ မ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ EITI ၏ အစီရင္ခံစာက လံုေလာက္စြာ ေဖာ္ျပႏိုင္ခဲ့ျခင္း မရွိဟု ေျပာသည္။ ေရႊသဘာ၀ဓာတ္ေငြ႔ လႈပ္ ရွားမႈ (SGM) မွာ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၏ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံျဖင့္ တည္ေဆာက္ၿပီးျဖစ္ေသာ တရုတ္ႏုိင္ငံႏွင့္ ဆက္သြယ္ထား သည့္ ေရနံႏွင့္ သဘာ၀ဓာတ္ေငြ႔ပုိက္လုိင္း စီမံကိန္း၏ စိုးရိမ္မႈမ်ားကို တုံ႔ျပန္ရန္ ဖြဲ႔စည္းခဲ့သည့္ အဖြဲ႔အစည္း တခု ျဖစ္ပါ သည္။

“Global Witness ကေျပာတာကို က်ေနာ္တို႔ လုံး၀ သေဘာတူပါတယ္။ ေက်ာက္စိမ္းလုပ္ငန္းနဲ႔ တုိင္းရင္းသားေဒသေတြ က တျခား သဘာ၀သယံဇာေတြ အေၾကာင္းကုိ ပုိၿပီး ေလးေလးနက္နက္ေစာင့္ၾကည့္ဖုိ႔ လုိအပ္ပါတယ္။ အစီရင္ခံစာ တ ေစာင္ကို ၿပီးေျမာက္ဖုိ႔အတြက္ ႏုိင္ငံေရးအရ၊ အဖြဲ႔အစည္းဆိုင္ရာအရ အတားအဆီးေတြ အမ်ားႀကီး ရွိေနပါေသးတယ္” ဟု ၀ါရင္႔တက္ၾကြလႈပ္ရွားသူတဦး ျဖစ္ေသာ ဦး၀င္းေအာင္က ေျပာသည္။

EITI လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားတြင္ အရပ္ဘက္အဖြဲ႔အစည္းမ်ားႏွင့္ ဆက္ႏြယ္ေဆာင္ရြက္မႈႏွင့္ ပတ္သက္၍ စိတ္ပ်က္စရာမ်ား ျဖစ္ခဲ့ရသည္ဟု ဦး၀င္းေအာင္က ဧရာ၀တီသုိ႔ ေျပာသည္။ အရင္းအျမစ္ စီမံခန္႔ခြဲေရးႏွင့္ သဘာ၀ ပတ္၀န္းက်င္ဆိုင္ရာ မူ၀ါဒမ်ားႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ တိုင္းရင္းသားအဖြဲ႔အစည္းမ်ား၏ စိုးရိမ္ပူပန္မႈမ်ားကို ေျဖရွင္းသည့္ ေနရာတြင္ ျဖစ္သည္။

“ျပႆနာကေတာ့ တုိင္းရင္းသားေတြ အပါအ၀င္ လူေတြအေတာ္မ်ားမ်ား အဲဒီလုပ္ငန္းစဥ္ေတြကေန ေဘးဖယ္ခံခဲ့ရ တယ္” ဟု သူက ေျပာသည္။

ေနာက္တက္လာမည့္ အမ်ိဳးသားဒီမုိကေရစီအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ (NLD) အစုိးရအေနျဖင့္ တုိင္းရင္းသားမ်ားအတြက္ ကာလရွည္ ၾကာစြာ စိုးရိမ္ပူပန္စရာ ျဖစ္ေနခဲ့ေသာ သဘာ၀ သယံဇာတ စီမံခန္႔ခြဲမႈကုိ အားထုတ္ေျဖရွင္းေပးရန္ ဦး၀င္းေအာင္က ဆႏၵရွိသည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း ၀မ္းနည္းစရာေကာင္းသည္မွာ အဆုိပါ ျပႆနာသည္ တမ်ိဳးသားလုံးအတြက္ အေရးပါ ေသာ္လည္း NLD အတြက္ အဓိက ဦးစားေပးတခုအသြင္ ရွိမေနျခင္း ျဖစ္သည္။

ဂ်ပန္ အစိုးရႏွင့္ ဆက္စပ္ေနေသာ ကုမၸဏီမ်ားက စည္းကမ္းလိုက္နာရန္ ပ်က္ကြက္

EITI အစီရင္ခံစာတြင္ ျမန္မာအစုိးရသုိ႔ ႏိုင္ငံတကာ ေရနံႏွင့္ သဘာ၀ဓာတ္ေငြ႔ ကုမၸဏီမ်ား၏ ေငြေပးေခ်မႈမ်ားႏွင့္ အခြန္ ထမ္းေဆာင္မႈ အဆင့္မ်ား အေၾကာင္းကုိ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ေဖာ္ျပထားႏိုင္သည္။ သက္ဆိုင္ရာ ႏုိင္ငံတကာ ေရနံႏွင့္ သဘာ၀ဓာတ္ေငြ႔ ကုမၸဏီမ်ားမွ အခ်က္အလက္မ်ား ပံ့ပိုးေပးခဲ့ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ျမန္မာအစုိးရအေနျဖင့္ ထိုကဲ့သို႔ ေသာ အခ်က္အလက္မ်ားကုိ ယခင္က မည့္သည့္အခါမွ ေထာက္ပံ့ေပးျခင္းမရွိခဲ့ပါ။

သုိ႔ေသာ္လည္း ရဲတံခြန္ ကမ္းလြန္ေရနံစီမံကိန္းတြင္ အစုရွယ္ယာ ၁၉ ဒႆမ ၃၂ ရာခုိင္ႏႈန္းပါ၀င္ေသာ Nippon Oil Exploration (Myanmar) ကုမၸဏီက EITI လုပ္ငန္းစဥ္ႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာာင္ရြက္ခဲ့ျခင္းမရွိေၾကာင္း အစီရင္ခံစာက ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

အဓိက ႏုိင္ငံတကာ ေရနံကုမၼဏီ အမ်ားစုမွာ EITI လုပ္ငန္းစဥ္ႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ခဲ့ၾကသည္။ JX Nippon Oil & Gas Exploration Corporation စီးပြားေရးလုပ္ငန္း ၀က္ဘ္ဆုိဒ္တြင္ Nippon Oil Exploration (Myanmar) ကုမၸဏီတြင္ အစု ရွယ္ယာ ၄၀ ရာခုိင္ႏႈန္း ပုိင္ဆုိင္ေၾကာင္း ထုတ္ေဖာ္ခဲ့သည္။ Nippon Oil Exploration (Myanmar)ကုမၸဏီ အစုရွယ္ယာ ၅၀ရာခုိင္ႏႈန္းကုိ ဂ်ပန္အစုိးရက ခ်ဳပ္ကုိင္ထားၿပီး က်န္ရွိသည့္ ၁၀ရာခုိင္ႏႈန္းကုိ Mitsubishi ကုမၸဏီက ပုိင္ဆုိင္ေၾကာင္း ကု မၸဏီ ၀က္ဘ္ဆုိဒ္တြင္ ေဖာ္ျပခ်က္အရ သိရသည္။

Nippon Oil ကုမၸဏီ အေနျဖင့္ EITI မွ စစ္ေဆးရန္ ေတာင္းခံလာသည့္ ေငြလက္ခံရရွိမႈ မိတၱဴမ်ားကို ေပးရန္ ပ်က္ကြက္ခဲ့ ေသာ္လည္း အစီရင္ခံစာ ေရးသားသူမ်ားက ကုမၸဏီ၏လုပ္ငန္း ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားအေၾကာင္း အပါအ၀င္ အခ်က္အလက္ အနည္းငယ္ကုိ ရရွိခဲ့သည္။

အဘယ္ေၾကာင့္ဆုိေသာ္ ရဲတံခြန္စီမံကိန္းတြင္ Nippon Oil ကုမၸဏီႏွင့္ စပ္တူ လုပ္ကိုင္ေနေသာ မေလးရွားကုမၸဏီ Petronas က အခ်က္အလက္မ်ား ေ၀မွ်ေပးခဲ့ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ကုမၸဏီ မွတ္ပုံတင္အမွတ္ႏွင့္ ပုိင္ဆုိင္မႈပံုစံမ်ား အပါ အ၀င္ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ လုပ္ကိုင္ေနေသာ Nippon Oil၏ လုပ္ငန္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ သတင္းအခ်က္မ်ားကုိ မရရွိခဲ့ေပ။ အလားတူပင္ Nippon Oil ကုမၸဏီ၏ စာရင္းအခ်က္အလက္ အေသးစိတ္မ်ားလည္း ပါ၀င္ႏိုင္ခဲ့ျခင္း မရွိပါ။

ရဲတံခြန္စီမံကိန္း မစတင္ခင္ ၁၉၉၀ခုႏွစ္မ်ားကတည္းက ဂ်ပန္အစုိးရသည္ JX Nippon ကုမၸဏီႏွင့္ တြဲဖက္၍ ထုိစီမံကိန္း တြင္ အစုရွယ္ယာ ပါ၀င္ခဲ့သည္။ ဂ်ပန္ႏုိင္ငံတြင္ အလယ္အလတ္ သေဘာထားရွိေသာ Democratic Party of Japan (DPJ) ဦးေဆာင္ေသာ အစုိးရလက္ထက္ ၂၀၀၉ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလက EITI အား အေထာက္အကူျပဳေသာ ႏုိင္ငံ တႏုိင္ ငံျဖစ္ရန္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ကုိ တရား၀င္ေၾကညာခဲ့သည္။