ေလးစားအားက်ဖြယ္ ထက္ျမက္ေသာ အမ်ဳိးသမီးမ်ား (၈)

ဧရာ၀တီ

ၿပီးခဲ့သည့္ မတ္လ ၈ ရက္ေန႔တြင္ က်ေရာက္ေသာ ႏိုင္ငံတကာ အမ်ဳိးသမီးမ်ားေန႔ကို ကမာၻတဝွမ္းတြင္ အထိမ္းအမွတ္ အခမ္းအနားမ်ား က်င္းပ၍ ႀကဳိဆုိခဲ့ၾကၿပီး ကမာၻ႔လူဦးေရ၏ ထက္ဝက္ခန္႔႐ွိေသာ အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ ေအာင္ျမင္မႈမ်ားႏွင့္ ၎တုိ႔ ေတြ႔ႀကဳံရင္ဆုိင္ေနရသည့္ အခက္အခဲမ်ားကုိ အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ၾကသည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္မူ အမ်ဳိးသမီးတေယာက္သည္ တျခားသူမ်ား အားလုံးထက္ အမ်ဳိးသားေရး အသိစိတ္အေပၚ လႊမ္းမုိးမႈ ႐ွိေနသည္မွာ ျငင္းစရာမလုိသည့္ အခ်က္ပင္ ျဖစ္သည္။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ျပည္သူ႔ ေခါင္းေဆာင္ အျဖစ္ အမ်ားက တညီတၫြတ္တည္း သတ္မွတ္ထားသလုိ ျပည္ပတြင္လည္း မ်ားစြာ ေလးစားျခင္း ခံရသူ ျဖစ္သည္။

ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ သူ႔ပါတီျဖစ္ေသာ အမ်ိဳးသား ဒီမိုကေရစီ အဖြဲ႔ခ်ဳပ္ (NLD) ႏွင့္ ႏုိင္ငံအား ႏုိင္ငံေရး နယ္ေျမသစ္ဆီသုိ႔ လမ္းျပ ေခၚေဆာင္သြားရန္ ျပင္ဆင္ေနသည့္ အေလ်ာက္ ၿပီးခဲ့သည့္ ၂၀၁၅ ႏုိဝင္ဘာ ေ႐ြးေကာက္ပြဲတြင္ NLD အား မဲေပးခဲ့ၾကသူ ျပည္သူမ်ား၏ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ကုိ ထမ္းပုိးထားသည္။

ေခတ္၏ စိန္ေခၚမႈမ်ားကုိ ရင္ဆုိင္ေျဖ႐ွင္းရင္း ႏုိင္ငံ၏ လူမူေရးႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးဘဝမ်ား တုိးတက္ဖြံ႔ၿဖိဳးေရး ကူညီေဖာ္ေဆာင္ ေပးခဲ့သည့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ား ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ေခတ္အဆက္ဆက္ ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာ္လည္း တခါတရံတြင္ ၎တုိ႔သည္ အေမ့ခံမ်ား ျဖစ္ခဲ့ၾကသည္။

၂၀ ရာစု အေစာပုိင္းတြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံ ကုိလုိနီအုပ္ခ်ဳပ္ေရး လက္ေအာက္အတြင္း အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အမ်ဳိးသားေရး လႈပ္႐ွားမႈတြင္ တက္ႂကြစြာ ပါဝင္ခဲ့ၾကၿပီး ထုိလႈပ္႐ွားမႈ၏ ရလဒ္အျဖစ္ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ လြတ္လပ္ေရး ရခဲ့သည္။ သိပ္မၾကာေသးခင္ ကာလတြင္လည္း လူတန္းစားအသီးသီးႏွင့္ တုိင္းရင္းသားလူမ်ဳိးစု အသီးသီးမွ အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ႏုိင္ငံ၏ ဒီမိုကေရစီ ေဖာ္ေဆာင္ေရးႏွင့္ လူမႈေရးညီမွ်ေရးဆုိင္ရာ ၾကဳိးပမ္းမႈမ်ားတြင္ အေရးပါေသာ အခန္းက႑မ်ားမွ ပါဝင္ခဲ့ၾကသည္။

အမ်ဳိးသမီး အမ်ားအျပားသည္ ႀကီးမားေသာ အတားအဆီးမ်ားကုိ ေက်ာ္လႊား၍ စီးပြားေရး၊ အႏုပညာ၊ ပညာေရး၊ ေဖ်ာ္ေျဖေရးစသည့္ နယ္ပယ္ အမ်ားအျပားတြင္ ဦးေဆာင္သူမ်ား ျဖစ္လာခဲ့ၾကသည္။

လြန္ခဲ့သည့္ ဆယ္စုႏွစ္ ၂ ခုအတြင္း ဧရာဝတီ သတင္းဌာန၏ မဂၢဇင္း၊ ဂ်ာနယ္ႏွင့္ အြန္လုိင္း မီဒီယာတုိ႔တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ဖူးၿပီး လက္႐ွိအခ်ိန္ထိလည္း ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ဒီမိုကေရစီ ေဖာ္ေဆာင္ေရးတြင္ အေရးပါေသာ အခန္းက႑မွ ဆက္လက္ ပါဝင္ေနသည့္ အမ်ဳိးသမီး တခ်ဳိ ႔ကို မွတ္တမ္းတင္ ေဖာ္ျပလုိက္ပါသည္။

ေဒၚေနာ္အုန္းလွ

ေဒၚေနာ္အုန္းလွသည္ ဒီမုိကေရစီအေရး တက္ၾကြလႈပ္ရွားသူ တေယာက္ျဖစ္ၿပီး ေျမယာအခြင့္အေရး အတြက္လည္း ကူညီ လုပ္ေဆာင္ေပးေနသူ တေယာက္ျဖစ္သည္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္တြင္ ေဒၚေနာ္အုန္းလွသည္ တရုတ္သံရုံးေရွ႕၌ လယ္သမား ေဒၚခင္၀င္း ေသဆုံးမႈတြင္ တရားမွ်တမႈအတြက္ ေတာင္းဆုိဆႏၵျပမႈကုိ ဦးေဆာင္ခဲ့ျခင္းေၾကာင့္ လက္ရွိတြင္ အက်ဥ္းက် ခံေနရသည္။ ေဒၚခင္၀င္းသည္ စစ္ကုိင္းတုိင္း လက္ပံေတာင္းေတာင္ ေၾကးနီစီမံကိန္းကုိ ဆႏၵျပေနစဥ္ လုံၿခံဳေရး၀န္ထမ္းမ်ားက ေသနတ္ျဖင့္ ပစ္ခတ္ခဲ့ေသာေၾကာင့္ ေသဆုံးခဲ့သည္။

အသက္ ၅၃ ႏွစ္အရြယ္ ကရင္အမ်ိဳးသမီး ေဒၚေနာ္အုန္းလွသည္ စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးေအာက္တြင္ ပထမဆုံး ေထာင္က်ခဲ့ၿပီး ႏုိင္ငံေရး အက်ဥ္းသားမ်ားအား ျပန္လႊတ္ေပးရန္ ဆႏၵျပေတာင္းဆုိမႈ၊ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္တြင္ ဆုေတာင္းဆႏၵျပသူမ်ားကုိ ဦးေဆာင္ခဲ့ျခင္းႏွင့္ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈတြင္ တရားမွ်တမႈကုိ ေတာင္းဆုိခဲ့ျခင္းတုိ႔အတြက္ ဆယ္စုႏွစ္ တခုအတြင္း ေထာင္ထဲသုိ႔ ထြက္ခ်ည္၀င္ခ်ည္ ျဖစ္ခဲ့သည္။

ေဒၚေနာ္အုန္းလွသည္ Democracy and Peace Women Network (DPWN) ၏ ပူးတြဲတည္ေထာင္သူ တဦးလည္း ျဖစ္သည္။ ယင္းအဖြဲ႔အစည္းသည္ ေတာင္သူလယ္သမားအၾကား လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အသိပညာမ်ား ျဖန္႔ျဖဴးလ်က္ရွိၿပီး အိမ္တြင္းအၾကမ္းဖက္မႈႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ကြင္းဆင္းစည္းရုံးေရး လုပ္ငန္းမ်ား ျပဳလုပ္လ်က္ရွိသည္။

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕အေျခစုိက္ DPWN အဖြဲ႔အစည္းသည္ ၂၀၁၄ခုႏွစ္ ေအာက္တုိဘာလတြင္ “Thinking Outside the Box” ေခါင္းစဥ္ေအာက္တြင္ N-Peace Award ဆု ခ်ီးျမွင့္ခံခဲ့ရသည္။

ေဒၚသန္းျမင့္ေအာင္

စာေရးဆရာမ ေဒၚသန္းျမင့္ေအာင္သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမႈ နာမက်န္းျဖစ္မႈႏွင့္ သက္ႀကီးရြယ္အိုမ်ား လူေနမႈအေျခအေန ျမွင့္တင့္ရန္ လႈပ္ရွားေဆာင္ရြက္မႈမ်ားတြင္ ႏွစ္ျမွဳပ္ လုပ္ကုိင္ခဲ့သည့္အတြက္ လူသိမ်ားခဲ့သည္။

ေဒၚသန္းျမင့္ေအာင္သည္ ၂၀၀၁ ခုႏွစ္တြင္ တည္ေထာင္ခဲ့ေသာ အခမဲ့ စ်ာပ နာ၀န္ေဆာင္မႈေပးသည့္ နာေရးကူညီမႈအသင္း (ရန္ကုန္) ကုိ ပူးတြဲတည္ေထာင္သူ တဦးျဖစ္သည္။

ထုိ႔အျပင္ HIV/AIDS ေၾကာင့္ မိဘမ်ား ဆုံးပါးသြားသည့္ ကေလးငယ္မ်ားကုိ ေစာင့္ေရွာက္ေသာ သုခရိပ္ၿမဳံ မိဘမဲ့ ကေလးေက်ာင္းကုိလည္း ဖြင့္လွစ္္ခဲ့သည္။ ေဒၚသန္းျမင့္ေအာင္သည္ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္တြင္ ခုိကုိးရာမဲ့ေသာ သက္ႀကီးရြယ္အုိမ်ားကုိ ေစာင့္ေရွာက္မႈေပးသည့္ ဆည္းဆာရိပ္ ဘုိးဘြားရိပ္သာကုိလည္း တည္ေထာင္ခဲ့သည္။

စာေရးဆရာမ ေဒၚသန္းျမင့္ေအာင္သည္ စာေပဆုတခ်ိဳ႕ႏွင့္ ၎၏ ပရဟိတ လုပ္ငန္းမ်ားအတြက္ လူသားအက်ိဳး ေဆာင္ရြက္ေသာ ဆုမ်ားကုိလည္း ခ်ီးျမွင့္ခံခဲ့ရသည္။ အေမရိကန္ အေျခစုိက္ အဖြဲ႔အစည္း၏ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္အတြက္ ျပည္သူ႔ဂုဏ္ရည္ဆု (Citizen of Burma Award) ကုိလည္း ရရွိခဲ့သည္။

လဖုိင္ဆုိင္းေရာ္

လူသားခ်င္း စာနာေထာက္ထားမႈ လုပ္ငန္းမ်ားကုိ ေဆာင္ရြက္ေနေသာ ကခ်င္အမ်ိဳးသမီး ေမတၱာဖြံ႔ၿဖိဳးေရး ေဖာင္ေဒးရွင္းကုိ ပူးတြဲတည္ေထာင္သူ လဖုိင္ဆုိင္းေရာ္သည္ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တြင္ အာရွ၏ အျမင့္ဆုံး ဂုဏ္ျပဳဆုတခုျဖစ္ေသာ ေရမြန္မက္ေဆးေဆးဆုကုိလည္း ရရွိခဲ့သည္။

လက္ရွိတြင္ လဖုိင္ဆုိင္းေရာ္သည္ Irrawaddy Social Association အဖြဲ႔ႏွင့္အတူ လုပ္ေဆာင္ေနသည္။ Irrawaddy Social Association သည္ ျမန္မာႏုိင္ငံ ဧရာ၀တီျမစ္တေလွ်ာက္တြင္ အမ်ိဳးမ်ိဳးေသာ ေနထုိင္ၾကသူမ်ား၏ အသက္ေမြးမႈ၊ သဘာ၀ ပတ္၀န္းက်င္ဆုိင္ရာ အသိပညာျဖန္႔ေ၀ျခင္း၊ ယဥ္ေက်းမႈဆုိင္ရာတုိ႔ကုိ အႀကံျပဳေဆာင္ရြက္ေပးသည့္ အဖြဲ႔အစည္း ျဖစ္သည္။

အသက္ ၆၇ႏွစ္အရြယ္ မိခင္တဦးျဖစ္သူ လူမႈ၀န္ထမ္း လဖုိင္ဆုိင္းေရာ္သည္ ယေန႔ေခတ္ လူငယ္ႏွင့္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား အတြက္ စံျပပုဂၢဳိလ္တဦး ျဖစ္သည္။

ေဒၚေအာင္ဆန္းစုုၾကည္ ဦးေဆာင္ေသာ အစုိးရသစ္တြင္ တုိင္းရင္းသားေရးရာ ၀န္ႀကီးဌာနတခု ထည့္သြင္းေဆာင္ရြက္မည့္ အစီအစဥ္ကို ႀကိဳဆုိေၾကာင္းလည္း လဖုိင္ဆုိင္းေရာ္က ဧရာ၀တီသုိ႔ ေျပာသည္။

“၀န္ႀကီးဌာနအသစ္ကုိ ေဖာ္ေဆာင္တာက အႏုိင္ရပါတီရဲ႕ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး တည္ေဆာက္ဖုိ႔ ရည္ရြယ္ခ်က္လုိ႔ က်မထင္ပါတယ္” ဟု လဖုိင္ဆုိင္းေရာ္က ေျပာသည္။

၂၀၁၁ ခုႏွစ္ ေႏွာင္းပုိင္းတြင္ ကခ်င္ျပည္နယ္ ျမစ္ဆုံဆည္စီမံကိန္းကုိ ရပ္ဆုိင္းရန္ လႈပ္ရွားမႈကုိ ျမင္ေတြ႔ရၿပီးေနာက္ တုိင္းရင္းသား အဖြဲ႔မ်ားတြင္ လူထုအင္အားကုိ ခံစားမိခဲ့ေၾကာင္း လဖုိင္ဆုိင္းေရာ္က ေျပာသည္။

“လူမႈဒုကၡေတြကုိ အေျဖရွာဖုိ႔အတြက္နဲ႔ အရပ္သားအစုိးရ အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္မွာ ေကာင္းမြန္တဲ့ အေျပာင္းအလဲေတြ အတြက္ က်မတုိ႔ အတူတူ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ရပါမယ္။ တဦးတေယာက္တည္း ေဆာင္ရြက္တာက မေအာင္ျမင္ႏုိင္ပါဘူး” ဟု လဖုိင္ဆုိင္းေရာ္က ေျပာသည္။

နန္းခ်န္ေတာင္း

အသက္ ၆ ႏွစ္အရြယ္တြင္ နန္းခ်န္ေတာင္း၏ ေမြးရပ္ေျမ ရွမ္းျပည္နယ္တြင္ ျမန္မာစစ္တပ္ႏွင့္ တုိက္ပြဲျဖစ္ပြားရာမွ မိသားစု ႏွင့္အတူ လြတ္ေျမာက္ခဲ့ၿပီး ထုိင္း-ျမန္မာနယ္စပ္သုိ႔ ေရႊ႕ေျပာင္းခဲ့သည္။ ၁၀ ႏွစ္ၾကာေသာအခါ နန္းခ်န္ေတာင္းသည္ တက္ၾကြလႈပ္ရွားသူ တေယာက္အျဖစ္ စတင္ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ားကုိ ျမင္ေတြ႔ခဲ့ရသည္။

နန္းခ်န္ေတာင္းသည္ ရွမ္းအမ်ိဳးသမီးေရးရာ ဆက္သြယ္ေဆာင္ရြက္ေရး အသင္း (SWAN) ၏ တည္ေထာင္သူအဖြဲ႔၀င္ တေယာက္ျဖစ္ၿပီး တုိင္းရင္းသားေဒသတြင္ ျမန္မာစစ္တပ္မွ အမ်ိဳးသမီးမ်ားအေပၚ လိင္ပုိင္းဆုိင္ရာ က်ဴးလြန္မႈစနစ္ကုိ ထုတ္ေဖာ္ေသာ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္ “License to Rape” အစီရင္ခံစာကုိ ပါဝင္ ေရးသားခဲ့သူလည္း ျဖစ္သည္။

အသက္ ၃၅ ႏွစ္အရြယ္ နန္းခ်န္ေတာင္းသည္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း ဖြံ႔ၿဖိဳးတုိးတက္မႈႏွင့္ ရွမ္းျပည္ေက်ာင္းသား လူငယ္မ်ားေက်ာင္း Shan State Nationalities Youth မွ တုိင္းရင္းသား တက္ၾကြလႈပ္ရွားသူ လူငယ္မ်ားအတြက္ ပညာေရး၊ တရားမွ်တမႈတုိ႔ကုိ ဆက္လက္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။

နန္းခ်န္ေတာင္းသည္ ရွမ္းျပည္ေက်ာင္းသား လူငယ္မ်ားေက်ာင္းတြင္ ၁၅ ႏွစ္ေက်ာ္တုိင္ေအာင္ ဦးစီးလုပ္ေဆာင္ခဲ့သည္။ ထုိ႔အျပင္ ၎သည္ ရွမ္းလူမႈအေျခစုိက္ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားႏွင့္လည္း ပူးေပါင္း၍ စစ္ပုံသြင္းျခင္း သဘာ၀အရင္းအျမစ္မ်ားကုိ အလြြဲသုံးစားျပဳျခင္းမ်ား ျမင့္တက္လာမႈႏွင့္ စစ္တပ္မွ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္ေနမႈမ်ားကုိ ဆန္႔က်င္သည့္ ေျပာေရးဆုိ ခြင့္ရွိသူတေယာက္အျဖစ္ မၾကာခဏ တာ၀န္ယူ ေဆာင္ရြက္ေပးပါသည္။

“က်မတုိ႔ လူေတြအတြက္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး မရွိဘူးဆုိတာ ရွင္းပါတယ္။ တုိက္ပြဲျဖစ္တဲ့ ေဒသေတြမွာ ျမန္မာစစ္တပ္က ဆက္ၿပီး တုိက္ခုိက္ေနတုန္းပါပဲ။ ဒါက လက္ခံႏုိင္စရာ မရွိပါဘူး” ဟု နန္းခ်န္ေတာင္းက ျမန္မာႏုိင္ငံ၏ တႏုိင္ငံလုံးဆုိင္ရာ အပစ္အ ခတ္ရပ္စဲေရး သေဘာတူစာခ်ဳပ္ဟု သတ္မွတ္ေသာ ထုိစာခ်ဳပ္ကုိ လက္မွတ္ေရးထုိးသည့္ေန႔က ဧရာ၀တီသုိ႔ ေျပာခဲ့သည္။

“ေအာက္ေျခမွာ ဘာေတြျဖစ္ေနတယ္ဆုိတာ ျမင္သာေအာင္ ျပဳလုပ္ခ်င္ပါတယ္” ဟု နန္းခ်န္ေတာင္းက ေျပာသည္။ ထုိထဲတြင္ ၿပီးခဲ့သည့္ ဒီဇင္ဘာလကတည္းက ရွမ္းျပည္နယ္ေျမာက္ပုိင္းတြင္ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာေသာ ျပည္သူမ်ား ေရႊ႕ေျပာင္းၾကရသည့္ အေၾကာင္းအရာလည္း ပါ၀င္သည္။

နန္းခ်န္ေတာင္းသည္ ၎၏ ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားအတြက္ Student Peace Prize ဆု၊ Reebok Human Rights Award ဆုႏွင့္ Time မဂၢဇင္း၏ “Asian Heroes” ဆု စသည့္ ဆုေပါင္းမ်ားစြာကုိ ခ်ီးျမွင့္ခံခဲ့ရသည္။

ေဒၚျဖဴျဖဴသင္း

ေဒၚျဖဴျဖဴသင္းသည္ အမ်ိဳးသားဒီမုိကေရစီ အဖြဲ႔ခ်ဳပ္ပါတီမွ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ မဂၤလာေတာင္ညႊန္႔ ကုိယ္စားျပဳ အမ်ိဳးသား လႊတ္ေတာ္ ကုိယ္စားလွယ္ တေယာက္ျဖစ္သည္။ ၂၀၀၁ ခုႏွစ္တြင္ HIV ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအတြက္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ ေတာင္ဒဂုံၿမိဳ႕နယ္ရွိ NLD ပါတီက တည္ေထာင္ခဲ့ေသာ HIV/AIDS Prevention and Care Centre တြင္လည္း တာဝန္ယူ လုပ္ေဆာင္ေနပါသည္။

လက္ရွိတြင္ ထုိစင္တာသည္ ကေလးႏွင့္ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူမ်ား အပါအ၀င္ လူနာေပါင္း ၂၀၀ နီးပါးကုိ ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးေနပါသည္။ ကေလးႏွင့္ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူမ်ားကုိ ေက်ာင္းထားေပးျခင္း၊ က်ဴရွင္ထားေပးျခင္း၊ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ အစီအစဥ္ႏွင့္ အသံေလ့က်င့္ေပးျခင္း သင္တန္းမ်ားကုိလည္း ေထာက္ပံ့ေပးထားသည္။

အသက္ ၄၄ ႏွစ္အရြယ္ လႊတ္ေတာ္အမတ္ ေဒၚျဖဴျဖဴသင္းသည္ လြန္ခဲ့ေသာအခါက စစ္အုပ္ခ်ဳပ္မႈကုိ ျပစ္တင္ ေ၀ဖန္ခဲ့ျခင္း ႏွင့္ NLD ဥကၠ႒ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ ေနအိမ္အက်ဥ္းက်ေနစဥ္ လြႊတ္ေပးရန္ ေတာင္းဆုိသည့္ လႈပ္ရွားမႈမ်ားတြင္ ပါ၀င္ခဲ့ျခင္းအတြက္ တႀကိမ္ထက္မနည္း ေထာင္က်ခဲ့သည္။