ေလးစားအားက်ဖြယ္ ထက္ျမက္ေသာ အမ်ဳိးသမီးမ်ား (၆)

ဧရာ၀တီ

ၿပီးခဲ့သည့္ မတ္လ ၈ ရက္ေန႔တြင္ က်ေရာက္ေသာ ႏိုင္ငံတကာ အမ်ဳိးသမီးမ်ားေန႔ကို ကမာၻတဝွမ္းတြင္ အထိမ္းအမွတ္ အခမ္းအနားမ်ား က်င္းပ၍ ႀကဳိဆုိခဲ့ၾကၿပီး ကမာၻ႔လူဦးေရ၏ ထက္ဝက္ခန္႔႐ွိေသာ အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ ေအာင္ျမင္မႈမ်ားႏွင့္ ၎တုိ႔ ေတြ႔ႀကဳံရင္ဆုိင္ေနရသည့္ အခက္အခဲမ်ားကုိ အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ၾကသည္။
ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္မူ အမ်ဳိးသမီးတေယာက္သည္ တျခားသူမ်ား အားလုံးထက္ အမ်ဳိးသားေရး အသိစိတ္အေပၚ လႊမ္းမုိးမႈ ႐ွိေနသည္မွာ ျငင္းစရာမလုိသည့္ အခ်က္ပင္ ျဖစ္သည္။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ျပည္သူ႔ ေခါင္းေဆာင္ အျဖစ္ အမ်ားက တညီတၫြတ္တည္း သတ္မွတ္ထားသလုိ ျပည္ပတြင္လည္း မ်ားစြာ ေလးစားျခင္း ခံရသူ ျဖစ္သည္။

ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ သူ႔ပါတီျဖစ္ေသာ အမ်ိဳးသား ဒီမိုကေရစီ အဖြဲ႔ခ်ဳပ္ (NLD) ႏွင့္ ႏုိင္ငံအား ႏုိင္ငံေရး နယ္ေျမသစ္ဆီသုိ႔ လမ္းျပ ေခၚေဆာင္သြားရန္ ျပင္ဆင္ေနသည့္ အေလ်ာက္ ၿပီးခဲ့သည့္ ၂၀၁၅ ႏုိဝင္ဘာ ေ႐ြးေကာက္ပြဲတြင္ NLD အား မဲေပးခဲ့ၾကသူ ျပည္သူမ်ား၏ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ကုိ ထမ္းပုိးထားသည္။

ေခတ္၏ စိန္ေခၚမႈမ်ားကုိ ရင္ဆုိင္ေျဖ႐ွင္းရင္း ႏုိင္ငံ၏ လူမူေရးႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးဘဝမ်ား တုိးတက္ဖြံ႔ၿဖိဳးေရး ကူညီေဖာ္ေဆာင္ ေပးခဲ့သည့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ား ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ ေခတ္အဆက္ဆက္ ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာ္လည္း တခါတရံတြင္ ၎တုိ႔သည္ အေမ့ခံမ်ား ျဖစ္ခဲ့ၾကသည္။

၂၀ ရာစု အေစာပုိင္းတြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံ ကုိလုိနီအုပ္ခ်ဳပ္ေရး လက္ေအာက္အတြင္း အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အမ်ဳိးသားေရး လႈပ္႐ွားမႈတြင္ တက္ႂကြစြာ ပါဝင္ခဲ့ၾကၿပီး ထုိလႈပ္႐ွားမႈ၏ ရလဒ္အျဖစ္ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ လြတ္လပ္ေရး ရခဲ့သည္။ သိပ္မၾကာေသးခင္ ကာလတြင္လည္း လူတန္းစားအသီးသီးႏွင့္ တုိင္းရင္းသားလူမ်ဳိးစု အသီးသီးမွ အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ႏုိင္ငံ၏ ဒီမိုကေရစီ ေဖာ္ေဆာင္ေရးႏွင့္ လူမႈေရးညီမွ်ေရးဆုိင္ရာ ၾကဳိးပမ္းမႈမ်ားတြင္ အေရးပါေသာ အခန္းက႑မ်ားမွ ပါဝင္ခဲ့ၾကသည္။

အမ်ဳိးသမီး အမ်ားအျပားသည္ ႀကီးမားေသာ အတားအဆီးမ်ားကုိ ေက်ာ္လႊား၍ စီးပြားေရး၊ အႏုပညာ၊ ပညာေရး၊ ေဖ်ာ္ေျဖေရးစသည့္ နယ္ပယ္ အမ်ားအျပားတြင္ ဦးေဆာင္သူမ်ား ျဖစ္လာခဲ့ၾကသည္။

လြန္ခဲ့သည့္ ဆယ္စုႏွစ္ ၂ ခုအတြင္း ဧရာဝတီ သတင္းဌာန၏ မဂၢဇင္း၊ ဂ်ာနယ္ႏွင့္ အြန္လုိင္း မီဒီယာတုိ႔တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ဖူးၿပီး လက္႐ွိအခ်ိန္ထိလည္း ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ဒီမိုကေရစီ ေဖာ္ေဆာင္ေရးတြင္ အေရးပါေသာ အခန္းက႑မွ ဆက္လက္ ပါဝင္ေနသည့္ အမ်ဳိးသမီး တခ်ဳိ ႔ကို မွတ္တမ္းတင္ ေဖာ္ျပ လုိက္ပါသည္။

ဒၚေအးေအး၀င္း

ဂ်ာနယ္လစ္တေယာက္အျဖစ္ ၂၅ႏွစ္ လုပ္ေဆာင္ၿပီးေနာက္ ၿပီးခဲ့သည့္ႏွစ္ ၾသဂုတ္လတြင္ အနားယူခဲ့ေသာ ေဒၚေအးေအး၀င္းက ဂ်ာနယ္လစ္အလုပ္ကုိ ေရြးခ်ယ္ခဲ့သည့္အတြက္ အၿမဲဂုဏ္ယူေၾကာင္း ေျပာသည္။

“ဂ်ာနယ္လစ္တေယာက္အျဖစ္္ ရင္ထဲမွာ က်န္ရွိေနပါမယ္” ဟု ေဒၚေအးေအး၀င္းက အနားယူေတာ့မည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ေၾကညာခ်က္တြင္ ေျပာခဲ့သည္။

၁၉၈၉ ခုႏွစ္တြင္ ေဒၚေအးေအး၀င္းက Associated Press သတင္းဌာနတြင္ သတင္းေထာက္အျဖစ္ လုပ္ကုိင္ခဲ့ၿပီး ထုိအခ်ိန္တြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံ၏ အနည္းငယ္ေသာ အမ်ိဳးသမီးသတင္းေထာက္မ်ား အနက္မွ တေယာက္ျဖစ္ခဲ့သည္။ ၎၏ တာ၀န္မွာ စစ္အာဏာရွင္ အုပ္ခ်ဳပ္မႈႏွင့္ သတင္း အခ်က္အလက္အေပၚ တင္းက်ပ္ခ်ဳပ္ကုိင္ခဲ့ေသာ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္း အျဖစ္အပ်က္မ်ားကုိ ကမာၻက သိေစရန္ ေဆာင္ရြက္ရေသာအခါ စြန္႔စားမႈမ်ား ႀကံဳေတြ႔ခဲ့ရသည္။

ထုိ႔ေၾကာင့္ ေဒၚေအးေအး၀င္းသည္ တာ၀န္ရွိသူမ်ား၏ အႀကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာ အေနွာင့္အယွက္ျပဳျခင္း ခံခဲ့ရသည္။ ေဒၚေအးေအး၀င္းသည္ တယ္လီဖုန္းလုိင္း ၾကားျဖတ္ နားေထာင္ခံရၿပီး အစုိးရ၏ ေစာင့္ၾကည့္ စာရင္းတြင္လည္း ပါ၀င္ခဲ့သည္။

ႏွစ္ ၂၀ ေက်ာ္ၾကာၿပီးေနာက္ ယခုအခါတြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံ၌ အလုပ္လုပ္ေနေသာ အမ်ိဳးသမီး ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားအတြက္ အႀကံေပး လမ္းညႊန္သူတေယာက္အျဖစ္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ေနပါသည္။ ေဒၚေအးေအး၀င္းသည္ “life-long dedication to honest and courageous journalism” ဆု ခ်ီးျမင့္ခံခဲ့ရေသာ အဓိက မီဒီယာဆုႀကီး ၄ ဆုကုိ ရရွိခဲ့သည့္ တဦးတည္းေသာ ျမန္မာႏုိင္ငံမွ အမ်ိဳးသမီးသတင္းေထာက္ ျဖစ္ပါသည္။

ေဒၚေမစပယ္ျဖဴ

လူမႈေရးလႈပ္ရွားမႈမ်ားကုိ ႀကိဳးပမ္း ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည့္အတြက္ ေဒၚေမစပယ္ျဖဴကုိ ျပည္တြင္းသာမက ႏုိင္ငံတကာကလည္း အသိအမွတ္ျပဳခဲ့သည္။

ကခ်င္ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ကြန္ရက္ (Kachin Peace Network) ကုိ ပူးတြဲ တည္ေထာင္သူတဦးျဖစ္ေသာ ေဒၚေမစပယ္ျဖဴသည္ ကခ်င္ျပည္နယ္တြင္ အစိုးရ တပ္မေတာ္ႏွင့္ တုိင္းရင္းသား လက္နက္ကုိင္ တပ္ဖြဲ႔မ်ားအၾကား ပဋိပကၡမ်ား ျဖစ္ပြားမႈ အဆုံးသတ္ေရးအတြက္ အရွိန္ျမွင့္တင္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ ထို႔အျပင္ ေဒၚေမစပယ္ျဖဴက အမ်ိဳးသမီးမ်ားအေပၚ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ား အဆုံးသတ္ရန္ အဓိကထား၍ က်ား၊မ တန္းတူညီမွ်ေရး ကြန္ရက္ (Gender Equality Network) ကုိလည္း တည္ေထာင္ခဲ့ၿပီး ဒါရုိက္တာအျဖစ္ တာ၀န္ယူေဆာင္ရြက္ေနသည္။

“ရုိးသားေျဖာင့္မတ္ျခင္းက သတိၱတမ်ိဳးပါပဲ” ဟု ေဒၚေမစပယ္ျဖဴက ေျပာသည္။ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံျခားေရး၀န္ႀကီး ဂြ်န္ကယ္ရီ (John Kerry) က ေပးအပ္သည့္ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ အတြက္ ႏိုင္ငံတကာအမ်ိဳးသမီး ရဲစြမ္းသတၱိရွင္ဆုကို လက္ခံရရွိျခင္း မရွိေသးမီက ေျပာၾကားခဲ့ဖူးသည္။

“တျခားဘက္ကို ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ က်မတို႔ရဲ႕လူမႈအသိုင္းအ၀ိုင္းက အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ တန္းတူညီမွ်ခြင့္နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ အနည္းငယ္ သတိထားမိလာၾကၿပီ၊ လက္ခံလာၾကၿပီလို႔ ထင္ရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ လက္ေတြ႔မွာေတာ့ အဲဒါက မမွန္ပါဘူး” ဟု သူက ေျပာသည္။

ကေလး ၃ ေယာက္ မိခင္ျဖစ္ေသာ ေဒၚေမစပယ္ျဖဴသည္ သူ၏အလုပ္အတြက္ ျပစ္တင္ေ၀ဖန္ျခင္းႏွင့္ ပုဂၢဳိလ္ေရး တုိက္ခုိက္မႈမ်ား ရင္ဆုိင္ခဲ့ရေသာ္လည္း ဆက္လက္ ႀကိဳးပမ္းေဆာင္ရြက္လ်က္ရွိသည္။

ယခုႏွစ္ အေစာပုိင္းတြင္ တပ္မေတာ္ကာကြယ္ေရး ဦးစီးခ်ဳပ္ ဗုိလ္ခ်ဳပ္မွဴးႀကီး မင္းေအာင္လႈိင္အား သေရာ္ထားသည့္ပုံကုိ လူမႈကြန္ရက္ ေဖ့စ္ဘုတ္ခ္စာမ်က္ႏွာတြင္ ရွယ္ခဲ့သည္ဟုဆုိကာ တရားစြဲဆို ဖမ္းဆီးခံရၿပီးေနာက္ ျပန္လြတ္လာခဲ့သည္။

ဥပေဒေရးရာနွင့္ အမ်ိဳးသမီး အခြင့္အေရး လႈပ္ရွားသူ မေဝေဝႏုသည္ ျမန္မာအစုိးရက ႏုိင္ငံသားျဖစ္ခြင့္ ျငင္းပယ္ခဲ့ၿပီး ဖိႏွိပ္ခံခဲ့ရေသာ (နိုင္ငံတကာက ရိုဟင္ဂ်ာဟု သိၾကေသာ) ဘဂၤါလီ လူမ်ိဳးစုအေရး ႏုိင္ငံတကာက သိေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေနသူ ျဖစ္သည္။

မေ၀ေ၀ႏု

ဥပေဒေရးရာနွင့္ အမ်ိဳးသမီး အခြင့္အေရး လႈပ္ရွားသူ မေဝေဝႏုသည္ ျမန္မာအစုိးရက ႏုိင္ငံသားျဖစ္ခြင့္ ျငင္းပယ္ခဲ့ၿပီး ဖိႏွိပ္ခံခဲ့ရေသာ (နိုင္ငံတကာက ရိုဟင္ဂ်ာဟု သိၾကေသာ) ဘဂၤါလီ လူမ်ိဳးစုအေရး ႏုိင္ငံတကာက သိေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေနသူ ျဖစ္သည္။

“က်မကို ရခိုင္ျပည္နယ္မွာ ေမြးတယ္။ အေရးႀကီးဆံုး တခုက ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ လူျဖစ္ေနေပမယ့္ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈ ေတြကို ကိုယ္တိုင္လည္း ႀကံဳေတြ႔ေနရတယ္။ ကိုယ့္ လူ႔အဖြ႔ဲအစည္းအေပၚမွာ ႀကံဳေတြ႔ေနရတဲ့ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈ ေတြဟာ မွားယြင္းေနပါလား ဆုိတဲ့အသိ၊ ေျပာင္းလဲဖုိ႔ လိုတယ္ဆိုတဲ့ အသိေၾကာင့္ ဒါေတြကို လုပ္ေဆာင္ဖုိ႔ တြန္းအား ျဖစ္ေစခဲ့တာပါ” ဟု မေဝေဝႏုက ၂၀၁၅ ခုႏွစ္တြင္ ဧရာဝတီသုိ႔ ေျပာခဲ့ဖူးသည္။

ထုိသုိ႔ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္ခံရေသာ အေတြ႔အႀကံဳက သူမကို လူနည္းစု အခြင့္အေရးႏွင့္ က်ားမ တန္းတူညီမွ်ေရးကုိ လုပ္ေဆာင္ရန္ တြန္းအား ျဖစ္ေစသည္။ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္က သူ အသက္ ၁၈ ႏွစ္အရြယ္တြင္ သူမ ဖခင္၏ နိုင္ငံေရးလႈပ္ရွားမႈေၾကာင့္ အဖမ္းခံခဲ့ရၿပီး နာမည္ဆုိးျဖင့္ ေက်ာ္ၾကားေသာ အင္းစိန္ေထာင္၌ တမိသားစုလုံးႏွင့္အတူ ၁၇ ႏွစ္ ျပစ္ဒဏ္ ခ်မွတ္ခံခဲ့ရသည္။

ဖခင္ျဖစ္သူသည္ ၁၉၉၀ ခုႏွစ္တြင္ ေရြးေကာက္ခံ ကုိယ္စားလွယ္တဦး ျဖစ္ခဲ့ေသာ္လည္း အာဏာသိမ္း စစ္တပ္က ၎အား တာဝန္ယူ ေဆာင္ရြက္ရန္ မည္သည့္အခါမွ ခြင့္မျပဳခဲ့ေပ။ ေထာင္ထဲတြင္ ၇ ႏွစ္သာ ေနခဲ့ရသည္။ သူမဖခင္ကိုလည္း မွတ္ပုံတင္ျပဳလုပ္ရာတြင္ မမွန္မကန္ ေဖာ္ျပမႈႏွင့္ တရားစြဲဆုိၿပီး ေထာင္ဒဏ္ ၄၇ ႏွစ္ ခ်မွတ္ခဲ့သည္။ သူမ ေထာင္ခ်ခံရျခင္းေၾကာင့္ ပညာေရး တဝက္တပ်က္ ျဖစ္ခဲ့ရသည္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္တြင္ မေဝေဝႏုက အက်ဥ္းေထာင္အား သူ၏ ဘဝတကၠသုိလ္အျဖစ္ ရည္ညႊန္းေျပာဆုိခဲ့သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံ အေနာက္ပုိ္င္းရွိ ရခုိင္ ဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ားႏွင့္ ဘဂၤါလီ (ရိုဟင္ဂ်ာ) မြတ္စလင္မ်ားအၾကား ေကာင္းမြန္ေသာ ဆက္ဆံေရး တည္ေဆာက္ရန္ ရည္ရြယ္သည့္ ရခုိင္ အမ်ိဳးသမီး ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကြန္ရက္ (Women’s Peace Network Arakan) တြင္ မေဝေဝႏုက ဒါရုိက္တာတစ္ဦး ျဖစ္သည္။ သူမသည္ ဥပေဒအေထာက္အကူျပဳ အဖြဲ႔တစ္ခုျဖစ္သည့္ Justice for Women အဖြဲ႔ကိုလည္း ပူးတြဲ တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ မေဝေဝႏု၏ လႈပ္ရွားေဆာင္ရြက္မႈမ်ားကို အိမ္ျဖဴေတာ္ နွင့္ Nobel Women’s Initiative တို႔က အသိအမွတ္ျပဳခဲ့သည္။