HIV ေဝဒနာရွင္မ်ားအတြက္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္

ဒီလိႈင္း၀င္း

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္အတြင္း အသက္ ၁၅ ႏွစ္ႏွင့္အထက္ HIV ကူးစက္ခံရသူ ခန္႔မွန္းဦးေရ ၂၁၆၀၀၀ ခန္႔ ရွိၿပီး တရက္လွ်င္ လူ ၃၀ ခန္႔ ကူးစက္ခံရမႈ ရွိသည္ဟု ကုလသမဂၢ AIDS တိုက္ဖ်က္ေရးအဖြဲ႕(UNAIDS)၏ HIV တားဆီး ကာကြယ္ေရးအဖြဲ႔က ခန္႔မွန္း တြက္ခ်က္ထားသည္။

ထို ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ ခန္႔မွန္းဦးေရ စာရင္းမ်ားအနက္ ART ကုထံုးျဖင့္ ARV ေဆး တိုက္ေကြ်းႏိုင္မႈ ဦးေရ ၁ သိန္း ၁ ေထာင္ရွိၿပီး HIV ကူးစက္ ခံရသူ ၁ သိန္း ၁ ေသာင္း ၅ ေထာင္ ခန္႔ ARV ေဆး ရရွိရန္လိုအပ္ေနေၾကာင္း၊ ေဆးလံုေလာက္စြာ ရွိေနေသာ္လည္း ဆက္သြယ္ လာမႈ နည္းပါးေနေသးေၾကာင္းလည္း ပါ၀င္သည္။

အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူမ်ား အနက္ HIV အသစ္တိုး ကူးစက္ခံရသူ ၁၁၀၀၀ ခန္႔ရွိၿပီး AIDS ႏွင့္ဆက္ႏြယ္သည့္ ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ ေသဆံုး ရသူ ခန္႔မွန္းဦးေရ ၁၀၀၀၀ ခန္႔ ရွိသည္ဟုလည္း ဆိုသည္။

HIV/AIDS ကို ကုသေပ်ာက္ကင္းႏိုင္သည့္ ေဆး၀ါးႏွင့္ကုသနည္း မေတြ႔ရွိေသးေသာ္လည္း ART ကုထံုးျဖင့္ က်န္းမာစြာ ေနထိုင္ အသက္ရွင္ေစႏိုင္ၿပီး ARV ေဆးရရွိႏိုင္ေရးကို သက္ဆိုင္ရာဌာနမ်ားႏွင့္ INGO၊ NGO မ်ားက ေဆာင္ရြက္ေပးလ်က္ ရွိသည္။

ယခုအခါ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ART Center ၈၀ ႏွင့္ Decentralized ART Sites (ARV ေဆးေပးသည့္ ဌာနခြဲ) ၇၀ ေက်ာ္ရွိ လာၿပီျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။

“ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ HIV ကူးစက္ခံရမႈ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ဖို႔အတြက္ အားလံုး၀ိုင္း၀န္း ေဆာင္ရြက္ေနၾကတယ္။ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ဖို႔ဆိုတာက လူထုၾကား မွာ အသိပညာေတြရွိလာဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ အခုဆိုရင္ ARV ေဆးရရွိႏိုင္ဖို႔ ေနရာေတြ၊ ၿမိဳ႕နယ္ေတြကို တိုးခ်ဲ႕ေပးထားပါတယ္” ဟု က်န္းမာေရး ၀န္ႀကီးဌာန၊ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး ဦးစီးဌာနမွ ေဒါက္တာ ထက္လင္းက ေျပာသည္။

၎က ဆက္လက္၍“ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္အတြင္းက HIV ကူးစက္ခံရမႈ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ဖို႔အတြက္ တႏိုင္ငံလံုး အတိုင္းအတာနဲ႔ ၿမိဳ႕နယ္၂၈ ၿမိဳ႕နယ္အထိ တိုးခ်ဲ႕ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ခဲ့သလို ARV ေဆး ရရွိႏိုင္ဖို႔ ART Centerေတြ၊ ARV ေဆးေပး ဌာနခြဲေတြကိုလည္း တိုးခ်ဲ႕ေပးႏိုင္ခဲ့ ပါတယ္”ဟုလည္း ေျပာျပသည္။

တိုင္းေဒသႀကီးႏွင့္ ျပည္နယ္မ်ားရွိ ART Center ႏွင့္ ARV ေဆးေပးသည့္ ဌာနခြဲမ်ားမွာ –

ကခ်င္ျပည္နယ္၌ ဗန္းေမာ္၊ ျမစ္ႀကီးနား၊ နမၼတီး၊ ပူတာအို၊ ဖားကန္႔၊ လိုင္ဇာ၊ ဟိုပင္၊ ၀ိုင္းေမာ္ ႏွင့္ မိုးေကာင္းၿမိဳ႕နယ္။
ကရင္ျပည္နယ္တြင္ ဘားအံ ႏွင့္ ျမ၀တီၿမိဳ႕နယ္။
ကယားျပည္နယ္၌ လိြဳင္ေကာ္ၿမိဳ႕နယ္။
ခ်င္းျပည္နယ္တြင္ ဟားခါးၿမိဳ႕နယ္။
မြန္ျပည္နယ္တြင္ ေမာ္လၿမိဳင္၊ သထံု၊ ဘီးလင္း၊ က်ိဳက္မေရာ၊ သံျဖဴဇရပ္ ႏွင့္ ေရးၿမိဳ႕နယ္။
ရခိုင္ျပည္နယ္၌ စစ္ေတြ ၊ ေက်ာက္ျဖဴ ၊ ဘူးသီးေတာင္ ႏွင့္ ေမာင္ေတာၿမိဳ႕နယ္။
ရွမ္း ျပည္နယ္တြင္ ေတာင္ႀကီး၊ လြယ္လင္၊ က်ိဳင္းတံု၊ တာခ်ီလိတ္၊ မူဆယ္၊ လာရႈိး၊ ကြတ္ခိုင္၊ တာမိုးညဲ၊ နမ့္ခမ္း၊ ေက်ာက္မဲ၊ သီေပါ၊ တန္႔ယန္း ႏွင့္ ကေလာၿမိဳ႕နယ္။
စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီး၌ ဟုမၼလင္း၊ ကေလး၊ ေရႊဘို၊ တမူး၊ မံုရြာ၊ ေကာလင္း၊ ခႏၱီး ႏွင့္ စစ္ကိုင္းၿမိဳ႕နယ္၊
တနသၤာရီတိုင္းေဒသႀကီးတြင္ ထား၀ယ္၊ ေကာ့ေသာင္း ႏွင့္ ၿမိတ္ၿမိဳ႕နယ္ တို႔ပါ၀င္သည္။

ေနျပည္ေတာ္ ေကာင္စီနယ္ေျမတြင္မူ ေနျပည္ေတာ္၊ ပ်ဥ္းမနားၿမိဳ႕နယ္။
ပဲခူးတိုင္းေဒသႀကီး၌ ပဲခူး၊ ျပည္ ႏွင့္ ေတာင္ငူၿမိဳ႕နယ္။
မေကြးတိုင္း ေဒသႀကီးတြင္ မေကြး၊ ေခ်ာက္၊ ေအာင္လံ၊ ပခုကၠဴ၊ ေရစႀကိဳ၊ ၿမိဳင္ ႏွင့္ ေရနံေခ်ာင္းၿမိဳ႕နယ္။
ဧရာ၀တီတိုင္း ေဒသႀကီး၌ ဟသၤတ၊ မအူပင္၊ ေျမာင္းျမ၊ ပုသိမ္၊ လပြတၱာ၊ က်ိဳက္လတ္၊ ေညာင္တုန္း၊ ဘိုကေလး ႏွင့္ ဖ်ာပံုၿမိဳ႕နယ္။
မႏၱေလး တိုင္းေဒသႀကီးတြင္ ေက်ာက္ဆည္၊ မတၱရာ၊ သာစည္၊ ေပ်ာ္ဘြယ္၊ ေညာင္ဦး၊ ျပင္ဦးလြင္၊ မိုးကုတ္၊ မိတၳီလာ၊ ျမင္းၿခံၿမိဳ႕နယ္ ႏွင့္ မႏၱေလး ခ႐ုိင္အတြင္းရွိ ေဆး႐ုံႀကီးမ်ား။
ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီး၌ မဂၤလာဒံု၊ ေတာင္ဥကၠလာပ၊ သန္လ်င္၊ ေျမာက္ဥကၠလာပ၊ အင္းစိန္၊ သာေကတၿမိဳ႕နယ္ ႏွင့္
ရန္ကုန္တိုင္း အတြင္းရွိ ခ႐ုိင္ ေဆး႐ုံႀကီးမ်ားတြင္ ART Center မ်ား ဖြင့္လွစ္ေပးထားၿပီး ၂၀၁၅ ခုႏွစ္အတြင္း ART Center ၁၀ ခုႏွင့္ ARV ေဆး ေပးသည့္ဌာနခြဲ ၂၆ ခုကို တိုးခ်ဲ႕ ဖြင့္လွစ္ေပးႏိုင္ခဲ့သည္ဟု သိရသည္။

“ကူးစက္ ခံထားရသူေတြ အတြက္ ARV ေဆးေသာက္ႏိုင္ဖို႔ ART Center ဖြင့္လွစ္ထားတဲ့ ေဆး႐ုံေတြမွာ အထူးကု ဆရာ၀န္ႀကီး ေတြ နဲ႔ ေဆး စေသာက္ႏိုင္ေအာင္ စီစဥ္ေပးၿပီး ေဆးရဲ႕ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး ခံစားရမႈ မရွိေတာ့ဘူးဆိုရင္ သက္ဆိုင္ရာ ၿမိဳ႕နယ္ေဆးခန္း ေတြမွာရွိတဲ့ ARV ေဆးေပး ဌာနခြဲေတြမွာ ေဆးဆက္ေသာက္ႏိုင္ေအာင္ စီစဥ္ေပးပါတယ္”ဟု မႏၱေလးခ႐ုိင္ ခ်မ္းေအးသာစံ ၿမိဳ႕နယ္ က်န္းမာေရး ဦးစီးဌာနမွ ေဒါက္တာ လင္းလင္းခ်စ္က ေျပာသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတ၀န္းလံုးရွိ ကူးစက္ခံရသူမ်ားအားလံုး ART ကုထံုးျဖင့္ ARV ေဆး တိုက္ေကြ်းႏိုင္ရန္အတြက္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား၊ ေစာစီးစြာ ေရာဂါရွာေဖြေပးျခင္းႏွင့္ကုသေရး ၀န္ေဆာင္မႈလုပ္ငန္းမ်ားသို႔ ေရာက္ရွိေရး ညွိႏႈိင္းေဆာင္ရြက္ေပးျခင္းမ်ား၊ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို ျပည္တြင္း၊ ျပည္ပ အဖြဲ႔အစည္းအသီးသီးႏွင့္ INGO၊ NGO မ်ား ပူးေပါင္းပါ၀င္၍ ARV ေဆး စြဲစြဲၿမဲၿမဲေသာက္သံုးႏိုင္ရန္ ကူညီပ့ံပိုးျခင္း၊ အိမ္တိုင္ရာေရာက္ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ေပးျခင္း၊ ကူးစက္ႏိုင္ေျချမင့္ အုပ္စုမ်ားအား အမူ အက်င့္ ေျပာင္းလဲေစရန္ အသိပညာေပးျခင္းမ်ားကို ၀ိုင္း၀န္း လုပ္ေဆာင္ေပးလ်က္ ရွိေၾကာင္း သိရသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အစိုးရ၏ ဦးေဆာင္မႈေၾကာင့္ ၂၀၁၀ မွ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္အထိ ၅ ႏွစ္အတြင္း HIV/AIDS ႏွင့္ သက္ဆိုင္သည့္ ျပဳစု ကုသ မႈမ်ား ၈ ဆအထိ တိုးတက္လာခဲ့ေသာ္လည္း ေရာဂါကာကြယ္ေရးအပိုင္းတြင္ ရည္မွန္းထားသည့္ အတုိင္းအတာသို႔ မေရာက္ရွိေသး ဘဲ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအား ခြဲျခား ဆက္ဆံခံရမႈမ်ား ရွိေနဆဲပင္ျဖစ္သည္ဟု UNAIDS အဖြဲ႕၏ ထုတ္ျပန္ ေၾကညာခ်က္မ်ား၌ ပါရွိသည္။

ယခုအခါ က်န္းမာေရး၀န္ႀကီးဌာနက သံုးစြဲေနသည့္ ဘ႑ာေရးသံုးေငြမ်ားအျပင္ Global Fund၊ 3MD Fund၊ USAID၊ DFAID၊ EU၊ UK စသည့္ ႏုိင္ငံတကာ အလွဴရွင္ အဖြဲ႔အစည္း အသီးသီးမွလည္း လွဴဒါန္းမႈမ်ား ရရွိေနသည္ဟု သိရသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ကမၻာတ၀န္းလံုးတြင္ က်န္းမာေရးက႑အတြက္ ဘ႑ာေငြ အသံုးျပဳမႈ အနည္းဆံုးႏိုင္ငံ ျဖစ္ေနေသးေသာ္လည္း အစိုးရပိုင္း၏ ေထာက္ပံ့ေပးႏိုင္မႈသည္ ႏွစ္စဥ္တိုးတက္လာမႈ ရွိလာၿပီး ႏိုင္ငံအတြင္းရွိ HIV ေရာဂါပိုး ရွိေနသူမ်ား၏ ၅၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ခန္႔ ေဆးကုသမႈ မရရွိၾကျခင္းသည္ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအား ခြဲျခားဆက္ဆံေနမႈ မ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေၾကာင္း မာရီစတုပ္ အဖြဲ႕မွ ေဒါက္တာ စစ္ႏိုင္က ေျပာသည္။

ထိုသို႔ ခြဲျခားဆက္ဆံမႈမ်ားေၾကာင့္ HIV ပိုး ကူးစက္ခံရႏိုင္ေျခရွိသည့္ အမူအက်င့္ရွိသူမ်ားသည္ အခ်ိန္လြန္မွ ပိုးကူးစက္ခံရျခင္းကို သိရွိၾကေၾကာင္း၊ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ တခ်ိဳ႕ေသာ တည္ဆဲဥပေဒမ်ားသည္ HIV ကူးစက္ခံရမႈ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ေရးႏွင့္ တိုက္ဖ်က္ေရး လုပ္ငန္းမ်ားအား အဟန္႔အတား ျဖစ္ေနေၾကာင္းလည္း ၎က ျဖည့္စြက္ေျပာသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံအေနျဖင့္ ေရာဂါကာကြယ္ေရးအပိုင္း ရည္မွန္းခ်က္ ေရာက္ရွိေစရန္အတြက္ ေရာဂါပိုး ရွိ မရွိ စစ္ေဆးသည့္ က႑အား က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ လုပ္ေဆာင္ႏုိင္ရန္လိုအပ္ၿပီး သို႔မွသာ ေရာဂါပိုးရွိသည္ကို သိရွိ၍ ကုသမႈမ်ားကို လုပ္ေဆာင္ေပးႏိုင္မည္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ေရာဂါပိုး ရွိ မရွိ စစ္ေဆးခံႏိုင္ၾကမည္ဆိုလွ်င္ ေရာဂါပိုးရွိႏိုင္သူမ်ားအား ေၾကာက္ရြံ႕မႈ ႏွင့္ ခြဲျခားဆက္ဆံမႈမ်ားကို ယခုထက္ ပို၍ တိုက္ဖ်က္သြားၾကရန္ လိုအပ္သည္ဟုလည္း ဆိုသည္။

လက္ရွိအခ်ိန္တြင္ လိင္တူဆက္ဆံသူမ်ား၊ လိင္ေျပာင္းထားသူမ်ား၊ အမ်ိဳးသမီး လိင္အလုပ္သမားမ်ားႏွင့္ မူးယစ္ေဆး သံုးသူမ်ားစသည့္ ေရာဂါပိုးကူးစက္ႏိုင္ေျခ ျမင့္မားသူမ်ားအား ခြဲျခားဆက္ဆံမႈရွိေနျခင္းမ်ားသည္ HIV/AIDS တိုက္ဖ်က္ေရးအတြက္ စိန္ေခၚမႈတရပ္အျဖစ္ ရွိေနဆဲပင္ျဖစ္သည္။

ကမၻာ့က်န္းမာေရး အဖြဲ႕(WHO)က ထုတ္ျပန္ထားသည့္ လမ္းညႊန္ခ်က္သစ္တြင္ HIV ပိုးရွိသူတိုင္းကို CD4 count မည္မွ် ရွိေနသည္ျဖစ္ေစ ျပဳစုကုသ ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးရမည္ဟု လမ္းညႊန္ထားသည္။

အဆိုပါ လမ္းညႊန္ခ်က္အတိုင္း လိုက္နာႏိုင္မည္ဆိုလွ်င္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ျပဳစုကုသမႈအား ႏွစ္ဆတိုး၍ လုပ္ေဆာင္ရမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ အာဖရိကႏိုင္ငံမ်ားတြင္ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူ ၅ ရာခိုင္ႏႈန္းမွ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔အထိ HIV ပိုးရွိေနၿပီး ထိုအေျခအေနႏွင့္ ႏႈိင္း ယွဥ္ပါက ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ေရာဂါပ်ံ႕ႏွံ႔မႈ ကိန္းဂဏန္းသည္ စိုးရိမ္ရမည့္ အေျခအေနတြင္မရွိေသးေၾကာင္း၊ HIV/AIDS ႏွင့္ သက္ဆိုင္ သည့္ ျပဳစုကုသမႈမ်ား စဥ္ဆက္မျပတ္ တိုးျမႇင့္ႏိုင္မည္ဆိုလွ်င္ ေမွ်ာ္မွန္းသည္ထက္ပို၍ ေအာင္ျမင္မႈမ်ားရွိႏိုင္ေၾကာင္း က်န္းမာေရး ဝန္ႀကီးဌာန၊ အမ်ိဳးသား ခုခံက်/ကာလသား တိုက္ဖ်က္ေရးစီမံခ်က္ (NAP)မွ ေဒါက္တာ ထက္လင္းက ေျပာသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္ အသစ္ခ်မွတ္ထားသည့္ HIV မဟာဗ်ဴဟာ စီမံခ်က္တြင္ အဓိကလူဦးေရ၏ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ ေရာဂါ ကာကြယ္ေရး ၀န္ေဆာင္မႈမ်ားရရွိႏိုင္ေစရန္၊ HIV ပိုးရွိသူအားလံုး၏ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ ပိုးရွိ၊ မရွိ သိေနေစရန္၊ ပိုးရွိၿပီးသူ အားလံုး၏ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္း