အဆိပ္ေတြ ရႉေနရတဲ့ နိုင္ငံ

ေသြး (စစ္ကိုင္း)

က်မတို႔ဟာ အသက္ရွင္ဖို႔အတြက္ လက္ဆတ္တဲ့ေလကို ရႉရွိုက္ခြင့္ရဖို႔ လိုပါတယ္။ ရႉသြင္းလိုက္တဲ့ ေလဟာ ဘယ္ေလာက္အထိ သန႔္ရွင္းသလဲဆိုတာ ေမးခြန္းထုတ္ၾကည့္ရမွာပါ။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ က်မတို႔နိုင္ငံရဲ႕ ေလထုညစ္ညမ္းမႈဟာ ကမာၻ႔အဆိုးဝါးဆုံး နိုင္ငံေတြထဲမွာ ပါဝင္ေနလို႔ပါပဲ။

ၿမိဳ႕ျပမွာေရာ၊ ေက်းလက္ေဒသ ေတြမွာပါ ဆယ္စုႏွစ္ေတြအတြင္း ေလထုညစ္ညမ္းမႈက သိသိသာသာ ပိုမ်ားလာေနပါတယ္။ ကားတင္သြင္းတဲ့ မူဝါဒကို ေျဖေလွ်ာ့လိုက္ၿပီးတဲ့ေနာက္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ လမ္းမေတြမွာ ကားေတြ အဆမတန္ မ်ားလာခဲ့ပါတယ္။

ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ိဳးက ယာဥ္ေၾကာ ပိတ္ဆို႔မႈနဲ႕အတူ ကားေတြကေန ထုတ္လႊင့္လိုက္တဲ့ ကာဗြန္မိုေနာ့ဆိုဒ္၊ ကာဗြန္ဒိုင္ ေအာက္ဆိုဒ္ ဓာတ္ေငြ႕ေတြေၾကာင့္ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ ပိုျဖစ္လာခဲ့တာပါပဲ။

ရန္ကုန္မွာ ေလထုညစ္ညမ္းမႈဟာ ဘယ္သူပို႔ေဆာင္ေရးစနစ္၊ တိုက္ခန္းေတြရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္မႈ၊ စက္႐ုံ၊ အလုပ္႐ုံ အေရအတြက္ေတြနဲ႕ ဆက္စပ္ေနပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ကန္ထရိုက္ တိုက္ခန္းေတြမွာ ေလဝင္ေလထြက္ ည့ံဖ်င္းလွသလို လတ္ဆတ္တဲ့ ေလရႉခြင့္ရဖို႔ မလြယ္ကူပါဘူး။

တိုက္ခန္းေတြထဲကို ဝင္ေရာက္လာတဲ့ ေလထဲမွာ အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္း ေရာဂါ ျဖစ္ပြားနိုင္တဲ့ အမႈန္ေတြ ပါဝင္ေနပါတယ္။ အိမ္တြင္း ေလထု မသန႔္ရွင္းမႈေတြထဲမွာ အေမႊးတိုင္ထြန္းျခင္း၊ မီးေသြးမီးဖို အသုံးျပဳျခင္း၊ ျခင္္ေဆးေခြ သုံးျခင္းေတြက အဓိက အေၾကာင္းရင္းအေနနဲ႕ ပါဝင္ေနပါတယ္။

လက္ပံေတာင္းေတာင္ ေၾကးနီစီမံကိန္း၊ ေက်ာက္မီးေသြးသုံး လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အားေပး စက္႐ုံ၊ ဖားကန႔္ေက်ာက္စိမ္း တူးေဖာ္ေရး တို႔ကေန ထြက္လာတဲ့ အမႈန္ေတြမွာ အသက္အႏၲရာယ္ကိုပါ ၿခိမ္းေျခာက္နိုင္တဲ့ PM 10 ေတြ ပါဝင္ေနတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ေလထုထဲမွာ ရွိေနတဲ့ ေသးငယ္တဲ့ အမႈန္ေတြကို PM 2.5 လို႔ေခၚၿပီး ႀကီးမားတဲ့ အမႈန္ေတြကို ဖုန္မႈန႔္၊ အမႈန္ Particulate Matter ကိုေျပာတာပါ။

ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ (WHO) ကေန စက္တင္ဘာလကုန္က ထုတ္ျပန္လိုက္တဲ့ “ကမာၻလုံးဆိုင္ရာ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ ႏွင့္ ေရာဂါဘယ အကဲျဖတ္ခ်က္ အစီရင္ခံစာ” မွာ ျမန္မာနိုင္ငံဟာ ကမာၻေပၚမွာ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ အမ်ားဆုံး နိုင္ငံေတြထဲ နံပါတ္ ၁၇ ခ်ိတ္တာ ေတြ႕ရပါတယ္။

ဒီေတြ႕ရွိခ်က္နဲ႕ ပတ္သက္ၿပီး ဆက္စပ္ေျပာရရင္ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္၊ ဇူလိုင္လ ၂၆ ရက္ေန႕ထုတ္ “ျမန္မာ့အလင္း” သတင္းစာမွာ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ နဲ႕ ဆက္ႏြယ္တဲ့ သတင္းတပုဒ္ပါရွိပါတယ္။ “၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ေမလအတြင္း သန္လ်င္၊ သာေကတ၊ ေ႐ႊျပည္သာ၊ လွိုင္သာယာႏွင့္ ေမွာ္ဘီၿမိဳ႕နယ္မ်ားတြင္ ေလထုအတြင္း ဖုန္မႈန႔္ပါဝင္မႈကို သုေတသနျပဳ တိုင္းတာခဲ့ရာ သာေကတၿမိဳ႕ နယ္တြင္ ေလထုအတြင္း ဖုန္မႈန႔္ပါဝင္မႈ အတိုင္းအဆ အမ်ားျပားဆုံး ျဖစ္ေနသည္ကို ေတြ႕ရွိရေၾကာင္း” ဆိုတဲ့ သတင္းပါ။

ဒါေၾကာင့္ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ကေန အခု ၂၀၁၆ ခုႏွစ္အတြင္း ရန္ကုန္ရဲ႕ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ ျမင့္မားလာေနၿပီဆိုတာ ျငင္းမရတဲ့ အခ်က္တခု ျဖစ္ပါတယ္။

Particulate Matters လို႔ေခၚတဲ့ အမႈန္ေတြဟာ ဆံခ်ည္မွ်င္ထက္ေတာင္ ေသးငယ္ၿပီး ေလထုထဲမွာ အကန႔္အသတ္ မရွိ ပ်ံ့ႏွံ႕နိုင္တာမို႔ ဘယ္ေလာက္ အႏၲရာယ္မ်ားလဲ မွန္းဆၾကည့္နိုင္ပါတယ္။

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ အသက္ရႉဖို႔ အႏၲရာယ္ကင္းတဲ့ သန႔္စင္ေလထုဟာ WHO ရဲ႕ အစီရင္ခံစာအရ ၁၄ ရာခိုင္ႏႈန္းေက်ာ္ပဲ ရွိလို႔ က်န္းမာေရးအတြက္ ထိတ္လန႔္အ့ံၾသစရာပါ။ PM အမႈန္ေတြဟာ အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္း ကေနတဆင့္ လူသားေတြရဲ႕ အဆုတ္ထဲကို ဝင္ေရာက္သြားတဲ့အခါ အဆုတ္ေရာဂါ၊ အဆုတ္ကင္ဆာေတြ ျဖစ္ပြားနိုင္ပါတယ္။

ကားေတြကေန ထုတ္လႊတ္လိုက္တဲ့ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ ဓာတ္ေငြ႕ပါဝင္မႈ ၀ ဒသမ ၀၃ ရာခိုင္ႏႈန္းထက္ မ်ားေနရင္ေတာင္ အသက္ရႉ လမ္းေၾကာင္း ေရာဂါေတြသာမက ခႏြာကိုယ္အတြင္းက ေသြးသန႔္စင္မႈကိုပါ ထိခိုက္ေစနိုင္ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ကာဗြန္ဒိုင္ေနာ့ဆိုက္ ဓာတ္ေငြ႕ပါတဲ့ေလကို ရႉမိရင္ အသက္ရႉမဝ ျဖစ္ေစနိုင္႐ုံသာမက ထုထည္မ်ားလာရင္ အသက္ရႈရပ္ၿပီး ႐ုတ္တရက္ ေသေစနိုင္တဲ့အထိ ဆိုးက်ိဳးက ျပင္းထန္ပါတယ္။

တဖက္က စဥ္းစားၾကည့္ရင္ ေလထုညစ္ညမ္းမႈကို တိတိက်က် တိုင္းတာနိုင္တဲ့ စက္ေတြကို နိုင္ငံရဲ႕ ေနရာအႏွံ႕မွာ မတပ္ဆင္နိုင္ေသးပါဘူး။ အထူးသျဖင့္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္အေပၚ ထိခိုက္နိုင္ေျခ ျမင့္မားတဲ့စီမံကိန္း တည္ရွိရာ ေဒသေတြမွာ အဲဒီလိုစက္ေတြ ထားရွိသင့္ပါတယ္။ ေလထုထဲမွာ PM2.5 နဲ႕ PM 10 ပါဝင္မႈ ပမာဏကို အမ်ားျပည္သူ သိရွိေအာင္ အနည္း ဆုံး ၃ လတႀကိမ္ ထုတ္ျပန္ေပးသင့္ပါတယ္။

မ်က္ျမင္ေတြ႕ရတဲ့ အေျခအေနေတြေပၚ မူတည္ၿပီးေျပာရမယ္ဆိုရင္ သိပ္မၾကာမီက ေဆာက္လုပ္ၿပီးစီးသြားတဲ့ Sule Square ဟိုတယ္ ေဆာက္လုပ္ေနစဥ္က ေဘးပတ္ဝန္းက်င္မွာ ဘိလပ္ေျမအမႈန္ေတြ ပ်ံ့လြင့္တာ ႀကဳံခဲ့ဖူးပါတယ္။ အဲဒီနား တဝိုက္ကေန ျဖတ္ေလွ်ာက္မိရင္ကို အမႈန္ေတြေၾကာင့္ အသက္ရႉ က်ပ္လာရပါတယ္။ ၃၂ လမ္းမွာ ရပ္ထားတဲ့ ကားေတြမွာဆိုရင္ ဘိလပ္ေျမအမႈန္ေတြ ကပ္ၿငိေနတာ ေတြ႕ရပါတယ္။

က်မရဲ႕မိတ္ေဆြ ထုတ္ေဝသူတေယာက္က ကားမွန္တံခါးကို အၿမဲပိတ္ထားရပါသတဲ့။ တရက္က ကားမွန္ကိုခ်ၿပီး အိမ္ျပန္ တဲ့အခါ ေဆာက္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းခြင္က ထြက္လာတဲ့ ဆီနံ႕က အက်ႌမွာေတာင္ စြဲေနလို႔ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ ဘယ္ေလာက္ ျဖစ္သလဲ စဥ္းစားသာၾကည့္ပါေတာ့လို႔ ဆိုပါတယ္။

ေလထုညစ္ညမ္းမႈရဲ႕ ေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါေတြဟာ လူ႕အသက္ကိုပါ အႏၲရာယ္ျပဳနိုင္တာ ေမ့မထားသင့္ပါဘူး။ ေလထုကို မရႉဘဲ ဘယ္သူမွ အသက္မရွင္နိုင္သလို ျပင္ပက ဝင္ေရာက္္လာတဲ့ မသန႔္စင္တဲ့ေလကို ကာကြယ္နိုင္ဖို႔ တိုက္ခန္းမွာ ေလေအးေပးစက္ အသုံးျပဳနိုင္တာက လူနည္းစုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ေဆာက္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းခြင္ေတြ၊ ကားေတြ၊ စက္႐ုံ၊ အလုပ္႐ုံေတြက ထြက္လာတဲ့ အမႈန္ေတြရဲ႕ ဆိုးက်ိဳးကို လူထုသိေအာင္ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ ျဖစ္ေစတဲ့ ရင္းျမစ္ေတြ ေလွ်ာ့ခ်နိဳင္ဖို႔အတြက္ပါ ႀကိဳးစားသြားရမွာပါ။

ျမန္မာနိုင္ငံမွာ တႏွစ္ လူေပါင္း ႏွစ္ေသာင္းေက်ာ္ဟာ ေလထုညစ္ညမ္းမႈနဲ႕ ဆက္စပ္တဲ့ ေရာဂါေတြေၾကာင့္ ေသဆုံးေနရ တယ္လို႔ WHO အစီရင္ခံစာက ေထာက္ျပပါတယ္။

ေက်ာက္မီးေသြးသုံး လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အားေပး စက္႐ုံေတြ တည္ေဆာက္ခြင့္ကို လုံးဝပိတ္ပင္သင့္ပါတယ္။ ဒါတင္မကေသး ပါဘူး၊ သစ္ေတာ ျပဳန္းတီးမႈကို ကုစားဖို႔ နည္းလမ္းရွာေဖြသင့္သလို သစ္ေတာသစ္ပင္ေတြ ျပန္လည္ ပ်ိဳးေထာင္နိုင္ပါမွ ေလထုညစ္ညမ္းမႈကို တဖက္တလမ္းက ေလွ်ာ့ခ်နိဳင္မွာပါ။

ျပာလြင္တဲ့ မိုးေကာင္းကင္ႀကီးေအာက္မွာ စိမ္းစိုေနတဲ့ သစ္ပင္ေတြနဲ႕အတူ လက္ဆတ္သန႔္ရွင္းတဲ့ ေလကို ရႉရွိုက္နိုင္ခြင့္ ဟာ နိုင္ငံသားေတြရဲ႕ အခြင့္အေရး ျဖစ္တာေၾကာင့္ ဒီကိစၥကို အေလးအနက္ထား စဥ္းစားသင့္ၿပီး တိက်တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြ ေဆာင္ရန္၊ ေရွာင္ရန္ေတြကို ထုတ္ျပန္ေပးဖို႔ အခ်ိန္တန္ၿပီလို႔ ယူဆမိပါတယ္။