လမ္းလြဲေနေသာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္ နည္းလမ္းသစ္နဲ႕ ျပန္စရန္ လို

ဘာေတးလင့္တနာ

ၿပီးခဲ့သည္ ၾသဂုတ္လကုန္ ေနျပည္ေတာ္တြင္ က်င္းပသည့္ ၂၁ ရာစု ပင္လုံဟု ေခၚ ျမန္မာအစိုးရ၏ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေဆြးေႏြးပြဲႀကီး မၿပီးေသးသည့္ အခ်ိန္မွာပင္ တပ္မေတာ္က ထိုးစစ္ စတင္သည္။

ကခ်င္ျပည္နယ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္ေျမာက္ပိုင္းတို႔တြင္ ျပင္းထန္ေသာ တိုက္ပြဲသတင္းမ်ား ၾကားလာရၿပီး ကရင္ျပည္နယ္တြင္ ေဒသခံ လက္နက္ကိုင္ အုပ္စုမ်ား အၾကား ပဋိပကၡမ်ား ျဖစ္ပြားကာ ရွမ္းျပည္အေရွ႕ပိုင္းတြင္မူ အင္အား ႀကီးမားလွ ေသာ ‘ဝ’ ျပည္ေသြးစည္းညီၫြတ္ေရး တပ္မေတာ္ UWSA က တခ်ိန္က အနီးကပ္ဆုံး မဟာမိတ္ အျဖစ္ သတ္မွတ္ခဲ့ သည့္ မိုင္းလားအုပ္စု ေခၚ အမ်ိဳးသာဒီမိုကေရစီ မဟာမိတ္တပ္မေတာ္ National Democratic Alliance Army (Eastern Shan State) (NDAA[ESS]) ကို ဆန႔္က်င္လႈပ္ရွားၿပီး ၎တို႔၏စခန္း အမ်ားအျပားကို သိမ္းယူသည္။

“ဒါ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္ မဟုတ္ဘဲ ပဋိပကၡ လုပ္ငန္းစဥ္ ျဖစ္ေနတယ္” ဟု ေလ့လာသူ တဦးက ေျပာသည္။

ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ လုံးဝဆန႔္က်င္ဘက္ ျဖစ္ေနေသာ အခ်က္မွာ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္တြင္ ဦးသိန္းစိန္ သမၼတျဖစ္လာၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္ဟု ေခၚေသာ အစီအစဥ္ကို စတင္ၿပီးေနာက္ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားစြာအတြင္း အျပင္းထန္ဆုံး တိုက္ခိုက္မႈမ်ားကို ေတြ႕ရျခင္း ျဖစ္သည္။ တိုက္ပြဲ အမ်ားစုမွာ ကခ်င္ျပည္နယ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္ေျမာက္ပိုင္းတို႔တြင္ ျဖစ္ပြားၿပီး ရခိုင္ႏွင့္ ကရင္ျပည္နယ္မ်ားတြင္ တိုက္ပြဲမ်ား ေနရာက်ဲက်ဲ ျဖစ္ပြားသည္။ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္မ်ား ေနာက္ပိုင္း တပ္မေတာ္က ကြန္ျမဴနစ္တပ္မ်ားႏွင့္ ကရင္တပ္မ်ားကို ထိုးစစ္မ်ား ဆင္ခဲ့သည့္ေနာက္ပိုင္း ျမန္မာ့ျပည္တြင္းစစ္သည္ ယခုအခ်ိန္တြင္ အျပင္းထန္ဆုံးျဖစ္ေနသည္။

ျပည္ပမွ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး တည္ေဆာက္ေပးသူမ်ား ရွိေသာ္လည္း သို႔မဟုတ္ ထိုသူမ်ား ရွိေနေသာေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ေကာင္း ျဖစ္မည္၊ ပဋိပကၡသည္ ဘယ္အခါမွ် ၿပီးဆုံးမည့္ပုံ မေပၚေပ။ လူသိမ်ားေသာ နည္လမ္းမွာ တပ္မေတာ္ ႏွင့္ တိုင္းရင္းသား လက္နက္ကိုင္ အုပ္စုမ်ားကို ေျမာက္ပိုင္း အိုင္ယာလန္၊ ကိုလံဗီယာႏွင့္ ေတာင္အာဖရိက အပါအဝင္ ကမာၻတဝန္းရွိ အျခားေသာ ပဋိပကၡ ေဒသမ်ားသို႔ ေလ့လာေရး ခရီး ေစလႊတ္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ထိုခရီးစဥ္မ်ားကို အဓိက စီစဥ္သူမွာ ၿဗိတိန္ အေျခစိုက္ Intermediate ဟု ေခၚေသာ အဖြဲ႕ျဖစ္သည္။ ထိုအဖြဲ႕ကို ၿဗိတိန္ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ တိုနီဘလဲ ေအာက္တြင္ ၁၉၉၇ မွ ၂၀၀၇ အထိ ႐ုံးအဖြဲ႕ အႀကီးအကဲ တာဝန္ယူခဲ့သူ Jonathan Powell က ထူေထာင္ဦးေဆာင္ ခဲ့သည္။

သို႔ေသာ္ ထိုေလ့လာေရး ခရီးစဥ္မ်ား၏ အက်ိဳးမွာ ေမးခြန္းထုတ္စရာ ျဖစ္ေနသည္။ ရန္ကုန္တြင္ အေျခစိုက္ေသာ ျပည္ပ သုေတသီတဦးက ထိုေလ့လာေရး ခရီးစဥ္မ်ားကို “လက္ေတြ႕ ေဆြးေႏြပြဲမ်ား ေရွ႕မတိုးနိုင္ခ်ိန္တြင္ လူမ်ိဳးစု ေခါင္းေဆာင္မ်ား၏ စိတ္ကို လႊမ္းမိုးေစေသာ မဆုံးနိုင္ေသာ ကမာၻ႔ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးျပသမႈ ျပည္သူ႕ဘ႑ာသုံး အေပ်ာ္ခရီး မ်ား” ဟု ထုတ္ေဖာ္ခဲ့သည္။ တဆက္တည္း “ဆက္လက္ ျဖစ္ပြားေနေသာ ျပႆနာကို ေျဖရွင္းေရးမွာ တိုးတက္မႈကို ပ်က္စီးေစေသာ အရာ အျဖစ္” ပုံေဖာ္သည္။

ဆြစ္ဇာလန္ ကန္တုန္စနစ္ Canton system သည္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြက္ မည္သို႔မည္ပုံ နမူနာေကာင္း ျဖစ္နိုင္သည္ကို စဥ္းစား ၾကည့္ရန္ပင္ ခက္ခဲလွေသာ္သည္း ဆြစ္ဖက္ဒရယ္စနစ္ မည္သို႔အလုပ္လုပ္သည္ကို ျမန္မာနိုင္ငံမွ လူမ်ိဳးစုေခါင္းေဆာင္ မ်ားအား ဖိတ္ၾကားျပသရာတြင္ ဆြစ္ဇာလန္ အစိုးရကလည္း တက္ႂကြသည္။ ဖိတ္ၾကားခံရသူမ်ားမွာ ရွမ္းျပည္ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရး ေကာင္စီ Restoration Council of Shan State (RCSS) ၏ ကိုယ္စားလွယ္မ်ား ျဖစ္သည္။ ထိုအဖြဲ႕သည္ တနိုင္ငံလုံး အပစ္အခတ္ ရပ္စဲေရး သေဘာတူစာခ်ဳပ္ Nationwide Ceasefire Agreement (NCA) ေခၚ စာခ်ဳပ္တြင္ အစိုးရႏွင့္ ပါဝင္လက္မွတ္ထိုးေသာ အဖြဲ႕ ၈ တြင္ ပါဝင္သည္။ (၎တို႔ အနက္ ၃ ဖြဲ႕တြင္သာ အမွန္တကယ္ လက္နက္ကိုင္ တပ္ဖြဲ႕ ရွိၿပီး က်န္ ၅ ဖြဲ႕မွာ လူတဒါဇင္သာသာခန႔္ စီသာ ရွိေသာ လက္မွတ္ကိုင္တပ္ဖြဲ႕မ်ား ျဖစ္ၾကသည္။)

IHS Jane စာေစာင္မွ သုေတသီ Anthony Davis က ယခုႏွစ္ ေဖေဖာ္ဝါရီလ ၇ ရက္ေန႕ထုတ္ ဘန္ေကာက္ပို႔စ္ သတင္းစာတြင္ ယခုလို ေရးသားခဲ့သည္။ “ေနာက္ဆုံးတြင္ ျမန္မာကို တရားဝင္ စီပြားေရး လုပ္ရန္ေနရာ အျဖစ္ ေၾကညာရန္ စိတ္အား ထက္သန္ေနေသာ အေနာက္နိုင္ငံ အစိုးရမ်ားက ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္တြင္ ပုံေအာခဲ့ေသာ ေဒၚလာသန္း ဆယ္ေပါင္းမ်ားစြာ၏ ႐ုပ္ပုံလႊာ အေသးအဖြဲ အေျပာင္းအလဲမွ်သာ ျဖစ္သည္မွာ သံသယ ျဖစ္ရန္ မရွိေသာ္လည္း ဤစရိတ္ခံ စိတ္ကူးယဥ္ ခရီးမ်ားသည္ ဆြစ္အခြန္ထမ္းမ်ားကို ေငြေၾကး ကုန္က်ေစသည္”။

RCSS ကိုယ္စားလွယ္မ်ားကို ဆြစ္ဇာလန္တြင္ ေဖ်ာ္ေျဖေနသည့္ တခ်ိန္တည္းတြင္ ၎တို႔၏ တပ္ဖြဲ႕ဝင္ ထရပ္ကား အစီးေပါင္းမ်ားစြာကို ရွမ္းျပည္ေျမာက္ပိုင္းသို႔ ေစလႊတ္ၿပီး NCA လက္မွတ္ မထိုးသည့္ ပေလာင္လူမ်ိဳးစု တပ္ဖြဲ႕ ျဖစ္ေသာ တအာန္းအမ်ိဳးသားလြတ္ေျမာက္ေရး တပ္မေတာ္ (Ta’ang National Liberation Army) ကို တိုက္ခိုက္ေစ ခဲ့သည္။ အစိုးရႏွင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးသည္ RCSS အဖြဲ႕အား ရွမ္းျပည္နယ္တြင္ တပ္မ်ားလႈပ္ရွားခြင့္ ရေစၿပီး Davis အဆိုအရ လက္ေဝခံ တိုက္ပြဲဟု ေခၚေသာ ျမန္မာစစ္တပ္အစား တိုက္ေပးေသာ စစ္ကို ဆင္ႏြဲနိုင္ေစသည္။

NDAA (ESS) အေပၚ UWSA က စစ္ေရးအရ အေရးယူ ေဆာင္႐ြက္ျခင္းမွာလည္း ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္၏ ေသြးခြဲေသာ အက်ိဳးဆက္ တခု ျဖစ္သည္။ NDSS(ESS) သည္ NCA လက္မွတ္ထိုးေသာ အုပ္စုမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းမည္ဟု UWSA က သံသယဝင္သည္ ဟု ဆိုသည္။ ၾသဂုတ္လက ေနျပည္ေတာ္ ေဆြးေႏြးပြဲမ်ားတြင္ ၎တို႔၏ ကိုယ္စားလွယ္မ်ား အနက္တဦးက ၂၀၀၈ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒကို ေထာက္ခံရန္ အဖြဲ႕အားလုံးကို တိုက္တြန္း ခဲ့သည္။ ထိုဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒမွာ စစ္တပ္ကို နိုင္ငံေတာ္အာဏာ ေပးထားၿပီး တိုင္းရင္းသား လူမ်ိဳးစုမ်ား တိုက္ပြဲဝင္ ေတာင္းဆိုေနေသာ ဖက္ဒရယ္ စရိုက္လကၡဏာ မရွိေသာေၾကာင့္ ဒီမိုကေရစီ မက်ေသာ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံ ဥပေဒ အျဖစ္ က်ယ္က်ယ္ျပန႔္ျပန႔္ ေဝဖန္ခံရေသာ ဖြဲ႕စည္းပုံ ျဖစ္သည္။

ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္တြင္ ပါဝင္ပတ္သက္ေသာ ျပည္ပအစိုးရမ်ား အေနျဖင့္ ၎တို႔ ပါဝင္ရန္ လိုအပ္လွ်င္ပင္ ေသနဂၤဗ်ဴဟာမ်ားကို အေလးအနက္ ျပန္လည္ စဥ္းစားရန္ လိုသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံ အေျခစိုက္ သုေတသီ၏ အဆိုအရ “၎တို႔၏ ေလ့လာသုံးသပ္မႈႏွင့္ အလုပ္႐ုံေဆြးေႏြးပြဲမ်ားသည္ ဆယ္စုႏွစ္ ၆ စုၾကာ ခံစားေနရေသာ လူထုအသံကို နားေထာင္ျခင္းထက္ ပို၍ အခြင့္အလမ္းသာသင့္သည္ဟု ထင္ၾကေသာ သူရဲေဘာေၾကာင္ေသာ အေခ်ာင္သမားမ်ားကို ေမြးဖြားေပးေနသည္။ ယင္းသည္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္ မဟုတ္၊ ယင္းသည္ တျခားနိုင္ငံေတြမွာ မေအာင္ျမင္တဲ့ သမိုင္းရွိသူေတြ ပါဝင္အရိပ္မိုးေနတဲ့ စင္ၿပိဳင္အရွိတရားတခုပဲ” ဟု သူက ေျပာသည္။

ျမန္မာ့လူ႕အခြင့္အေရး လုပ္သားတဦးကလည္း မၾကာေသးမီက ျဖစ္ရပ္မ်ားကို ၿငိမ္းခ်မ္းေရး သံစုံ ျပဇာတ္ဟု သံသယျဖင့္ ေခၚသည္။ ထိုထက္ ပိုေျပာရလွ်င္ ဤျပဇာတ္မွာ အမ်ားအျပားက ေခါင္းေဆာင္မင္းသားသာ လုပ္လိုၾကၿပီး သီခ်င္းဆိုအဖြဲ႕တြင္ သီဆိုမည့္သူ မည္သူမွ် မရွိေသာ ျပဇာတ္ျဖစ္သည္ ဟု ဆိုသည္။

ဆယ္စုႏွစ္မ်ားစြာ ၾကာေသာ ျမန္မာနိုင္ငံ၏ လူမ်ိဳးစုႏွင့္ နိုင္ငံေရးပဋိပကၡ အေနအထားႏွင့္ မည္သည့္ေနရာတြင္မွ် မတူေသာ အျခားနိုင္ငံမ်ား၏ ျဖစ္စဥ္မ်ားကို ေလ့လာမည့္အစား ျမန္မာနိုင္ငံ၏ အတိတ္က ၿငိမ္းခ်မ္းေရးေဖာ္ေဆာင္မႈ (မည္သို႔ေသာ အေၾကာင္းမ်ားေၾကာင့္ မည္သူမွ် စစ္ကို အဆုံမသတ္နိုင္ခဲ့ၾကသည္) ကို ေလ့လာလွ်င္ပင္ မ်ားစြာ အသုံးဝင္ပါေသးသည္။

၁၉၅၈ ခုႏွစ္တြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေနဝင္းက ဦးႏု ဦးေဆာင္သည့္ ေ႐ြးေကာက္ခံ အစိုးရထံမွ အာဏာသိမ္းယူၿပီး စစ္တပ္က ထိန္းခ်ဳပ္သည့္ အိမ္ေစာင့္ အစိုးရကို ဖြဲ႕စည္းေသာအခါ တရားဝင္ ေၾကညာျခင္း မရွိသည့္ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ျဖင့္ ကြန္ျမဴနစ္ အခ်ိဳ႕ႏွင့္ တိုင္းရင္းသား လက္နက္ကိုင္အခ်ိဳ႕တို႔ လက္နက္ခ်ခဲ့သည္။ မည္သည့္နိုင္ငံေရး အေပးအယူမွ် မျပဳလုပ္ခဲ့ေပ။ အခ်ိဳ႕မွာ စီးပြားေရးလုပ္ေသာ ေဒသခံလက္နက္ကိုင္မ်ား ျဖစ္လာၾကသည္။ ၁၉၆၂ ခုႏွစ္ မတ္လ ၂ ရက္ေန႕တြင္ စစ္တပ္က ေနာက္တႀကိမ္ျပန္လာၿပီး ဦးႏု ဦးေဆာင္သည့္ အရပ္သားအစိုးရသစ္တက္ၿပီး ခဏအၾကာ အာဏာကို အၿပီးအျပတ္ သိမ္းေသာအခါ စစ္အစိုးရသစ္သည္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေဆြးေႏြးပြဲမ်ား ျပဳလုပ္မည္ဟု အေလးအနက္ ကတိျပဳခဲ့သည္။ ထိုေဆြးေႏြးပြဲမ်ားသည္ ၁၉၆၃ တြင္ စတင္ၿပီး လူမ်ိဳးစုႏွင့္ နိုင္ငံေရး သူပုန္ အမ်ားအျပားကို ဆြဲေဆာင္နိုင္ခဲ့သည္။သို႔ေသာ္ အာဏာသိမ္းစစ္တပ္သည္ ၎တို႔ကို ဘဝျပန္လည္ ထူေထာင္ေရးမွ လြဲ၍ ဘာမွ် မေပးဘဲ လက္နက္ခ်ရန္ ေတာင္းဆိုသည္။

ေဆြးေႏြးပြဲမ်ား ၿပိဳကြဲသြားသည္မွာ အံ့ၾသစရာ မဟုတ္ပါ။ လက္နက္ကိုင္အုပ္စု အသစ္အေဟာင္းအခ်ိဳ႕ကို ကာကြယ္ေရး ဟု ေခၚေသာ ျပည္ေစာင့္တပ္ ဖြဲ႕စည္းေပးသည္။ သို႔ေသာ္ ၎တို႔ကို ေပးရန္ ဘ႑ာေငြ အလုံအေလာက္ မရွိေသာေၾကာင့္ ဘိန္းကုန္ကူးခြင့္ ေပးၿပီး ရန္ပုံေငြ ရွာခြင့္ျပဳသည္။ ေလာ္စစ္ဟန္ႏွင့္ ခြန္ဆာတို႔ ႏွစ္ဦးလုံးသည္ ကာကြယ္ေရး တပ္မႉးမ်ား အျဖစ္ ဘဝကို စတင္ခဲ့ၾကၿပီး ထိုေၾကာင့္ပင္ ထင္ရွားေသာ ဘိန္းကုန္သည္မ်ား ျဖစ္လာၾကသည္။ ၎တို႔ ဘိန္းသယ္ေဆာင္သည့္ ယာဥ္တန္းမ်ားကို ထိုင္းနယ္စပ္ အထိ ပို႔နိုင္ရန္ ရွမ္းျပည္နယ္ရွိ အျခားေသာ သူပုန္မ်ားႏွင့္ အဆက္အသြယ္ ထူေထာင္ေသာအခါမွသာ ၎တို႔ကို ဖမ္းခဲ့သည္။

၁၉၇၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့ စီမံကိန်းကို ရပ်စဲသည်။ ၎င်းတို့အစား ပြည်သူ့စစ်ဟု ခေါ်သော အဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းတို့သည် ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့များထက် အင်အားနည်းသဖြင့် စစ်တပ်က ပိုမိုထိမ်းချုပ်ရန် လွယ်ကူသည်။

၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် သူပုန်များနှင့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများအတွက် အထွေထွေ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို အစိုုးရက ကြေညာသည်။ သူပုန် ၁၄၃၁ ဦး တရားဝင် လက်နက်ချသည်။ ထိုကိန်းဂဏန်းမှာ အလွန်အကျွံချဲ့ကားထားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် အထွေထွေ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်သည် ထိုင်းနယ်စပ်မှ ဦးနုဦးဆောင်သည့် လက်ယာဗမာ သူပုန်များကို ပြိုကွဲသွားစေခဲ့သည်။တချိန်တည်းတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြုနစ်ပါတီ (CPB) နှင့် ကချင်လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်တို့နှင့် သီးခြား ဆွေးနွေးပွဲများ ကျင်းပသည်။ ဆွေးနွေးပွဲများသည် လပေါင်းများစွာ ကြာသည်။ သို့သော် အစိုးရ၏ ကမ်းလှမ်းမှုမှာ လက်နက်ချခြင်း အတွက် ဘဝပြန်လည် ထူထောင်ပေးခြင်းသာ ဖြစ်နေသည်။ ထို ဆွေးနွေးပွဲများလည်း ပြိုကွဲသွားသည်မှာ ပြောရန်ပင် မလိုပါချေ။

၁၉၈၈ ဒီမိုကေရစီ လိုလားေသာ ဆႏၵျပပြဲမ်ား အၿပီးႏွင့္ နိုင္ငံေတာ္ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားမႈ တည္ေဆာက္ေရးအဖြဲ႕ (State Law and Order Restoration Council – SLORC) က အာဏာသိမ္းယူအၿပီးတြင္ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာေသာ ၿမိဳ႕ျပမွ အစိုးရ ဆန႔္က်င္သူမ်ားသည္ ကရင္အမ်ိဳးသား အစည္အ႐ုံး (Karen National Union-KNU) ၊ ကခ်င္လြတ္ေျမာက္ေရး တပ္မေတာ္ (KIA) ႏွင့္ အျခားေသာ လူမ်ိဳးစု လက္နက္ကိုင္မ်ားႏွင့္ ခ်ိတ္ဆက္ၾကသသည္။ သို႔ေသာ္ တ႐ုတ္ထံမွ ၁၉၆၈ မွ ၇၈ အတြင္း ရရွိထားေသာ လက္နက္မ်ား ဂိုေဒါင္မ်ားစြာ ရွိေသာ CPB ကဲ့သို႔ မဟုတ္ဘဲ ထိုအုပ္စုမ်ားတြင္ ျမန္မာ တက္ႂကြလႈပ္ရွားသူမ်ား အတြက္ လက္နက္အပို အနည္းငယ္မ်သာ ရွိသည္။ သို႔ေသာ္ ဒီမိုကေရစီ တက္ႂကြ လႈပ္ရွားသူအခ်ိဳ႕လည္း CPB ေဒသမ်ားသို႔ သြားခဲ့ၾကသည္။

၁၉၈၉ မတ္၊ ဧၿပီတြင္ ေတာင္ေပၚလူမ်ိဳးစုမ်ား ရာထူး အဆင့္ဆင့္က CPB ႏွင့္ အသက္အ႐ြယ္ ႀကီးရင့္ေသာ ျမန္မာ ပါတီေခါင္းေဆာင္မႈကို ပုန္ကန္ၾကေသာအခါ အေျခအေန ေျပာင္းလဲသြားသည္။ CPB သည္ တိုင္းရင္းသား လက္နက္ကိုင္ အုပ္စု ၄ စု ျဖစ္သြားသည္။ UWSA ၊NDAA (ESS)၊ ရွမ္းျပည္ေျမာက္ပိုင္း ကိုးကန႔္ေဒသ အေျခစိုက္ ျမန္မာ အမ်ိဳးသား ဒီမိုကေရစီ မဟာမိတ္တပ္မေတာ္ (Myanmar National Democratic Alliance Army) ႏွင့္ ကခ်င္ျပည္နယ္မွ ဒီမိုကေရစီ တပ္မေတာ္သစ္ (New Democratic Army-Kachin) တို႔ ျဖစ္လာသည္။

ထိုအခါ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစုတခု၏ အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင် လာရသည်။ သို့သော် မြန်မာစစ်တပ်သည် ထိုစဉ်က လျော့တိလျော့ရဲသာ ရှိနေသော လူမျိုးစု လက်နက်ကိုင်များနှင့် မြို့ပြမှ အစိုးရဆန့်ကျင်သူများ၏ မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို လက်ဦးမှုရယူပြီး ပြတ်ပြတ်သားသား လုပ်ဆောင်သည်။ CPB ကို ပုန်ကန်ခဲ့သော တပ်ဖွဲ့များကို အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးကမ်းလှမ်းပြီး အကန့်အသတ်မရှိသော စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းများ ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် CPB တပ်ဖွဲ့ဟောင်း အားလုံး အစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ကြသည်။

နယ်စပ်မှ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ငြိမ်အောင်လုပ်ထားသော်လည်း တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးဆက်မှာ လွန်စွာ ဆိုးရွား လှသည်။ အရှေ့မြောက် နယ်ခြားဒေသတွင် စီးပွားရေး ဆိုသည်မှာ ဘိန်းနှင့် ဘိန်းထုတ်ကုန် ဘိန်းဖြူထုတ်လုပ်ရေးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုအကျိုးဆက်မှာ ဘိန်း စိုက်ဧကသည် ၁၉၈၈ တွင် ၁၀၃,၂၀၀ ဟက်တာ ရှိရာမှ ၁၉၉၁ တွင် ၁၆၁, ၀၁၂ ဟက်တာသို့ တိုးလာသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင် စာရင်းများအရ အလားတူ ကာလအတွင်း ဘိန်းထုတ်လုပ်မှုမှာ နှစ်စဉ် ၆၈ တန်မှ ၁၈၅ တန်သို့ ထိုးတက်သွားသည်။ ၎င်းတို့ အနက် ၁၈၁ ဒသမ ၅ တန်မှာ ပြည်ပပို့ရန် ဖြစ်သည်။

ကြန္ျမဴနစ္ပါတီ ၿပိဳကြဲျခင္း၊ မဟာမိတ္အဖြဲ႕သစ္ မဖြဲ႕စည္းနိုင္ျခင္းတို႔ႏွင့္ အတူ အ႐ြယ္အစား အမ်ိဳးမ်ိဳးေသာ ၂ ဒါဇင္ခန႔္ ရွိေသာ လူမ်ိဳးစု လက္နက္ကိုင္မ်ားသည္ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္မ်ား ေႏွာင္းပိုင္းႏွင့္ ၁၉၉၀ ခုႏွစ္မ်ား အေစာပိုင္းတို႔တြင္ အစိုးရႏွင့္ အပစ္အခတ္ ရပ္စဲေရး စာခ်ဳပ္မ်ား ခ်ဳပ္ဆိုၾကသည္။ ထိုအုပ္စု အမ်ားအျပားက သစ္ထုတ္လုပ္ၾကသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံ ေျမာက္ပိုင္းေဒသ က်ယ္ျပန႔္ေသာ နယ္ပယ္မ်ားမွာ လြင္တီးေခါင္ ျဖစ္ကုန္ၿပီး သစ္ကို တ႐ုတ္ျပည္သို႔ ေရာင္းၾကသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ လူမ်ိဳးစုမ်ားႏွင့္ အပစ္အခတ္ရပ္စဲရန္ သေဘာတူျခင္းမွာ အသစ္အဆန္း မဟုတ္ပါ။ ဖ်က္သိမ္းလိုက္သည္မွာ ၾကာျမင့္ၿပီ ျဖစ္ေသာ နိုင္ငံေတာ္ ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားမႈ တည္ေဆာက္ေရးအဖြဲ႕၏ မူဝါဒကို ဆက္လက္ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ျခင္းသာ ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ထိုစဥ္က ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ အပစ္ခတ္ရပ္စဲေရး သေဘာတူစာခ်ဳပ္ အားလုံးကို ေလးစား လိုက္နာၾကသည္ေတာ့ မဟုတ္ေခ်။ ၁၉၉၄ ခုႏွစ္က လက္ေတြ႕အပစ္အခတ္ ရပ္စဲေရး လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ေသာ (ယခင္က သေဘာတူ စာခ်ဳပ္မရွိဘဲ ႏႈတ္ျဖင့္သာ သေဘာတူခဲ့သည္) KIA သည္ ၂၀၁၁ တြင္ အႀကီးအက်ယ္ အတိုက္ခံရၿပီး တိုက္ပြဲမ်ား ယခုထိ ဆက္လက္ျဖစ္ပြားေနသည္။ အစိုးရႏွင့္ ၁၉၈၉ တြင္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ယူခဲ့ေသာ ရွမ္းျပည္ တပ္မေတာ္ကိုလည္း မၾကာမီတြင္ တိုက္ခိုက္ခဲ့သည္။

ဤေဆြးေႏြးပြဲမ်ားႏွင့္ ယခုက်င္းပေနေသာ ေဆြးေႏြပြဲမ်ား၏ တူညီေသာ လကၡဏာမွာ စစ္တပ္ႏွင့္ အစိုးရက လက္နက္ခ်ေရး ၿပီးလွ်င္ ဘဝျပန္လည္ထူေထာင္ေရး လုပ္ေပးမည္ဟု ေတာင္းဆိုသည္ သို႔မဟုတ္ မေအာင္ျမင္ေသာ အခါ မည္သည့္ စီးပြားေရးမဆို လုပ္ကိုင္ခြင့္ ေပးၿပီး အက်င့္စာရိတၱပ်က္ေအာင္ ျပဳလုပ္ျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ ၂၀၁၅ ေအာက္တိုဘာလ ၁၅ ရက္ေန႕ အပစ္အခတ္ ရပ္စဲေရး စာခ်ဳပ္အၿပီးတြင္ RCSS ႏွင့္ KNU ေခါင္းေဆာင္မ်ားသည္ သစ္ထုတ္လုပ္ေရးႏွင့္ ဆီအုန္းစိုက္ခင္းမ်ား အပါအဝင္ အက်ိဳးအျမတ္မ်ားေသာ စီးပြားေရး အခြင့္အလမ္းမ်ား ရခဲ့ၾကသည္။

ဝမ္းနည္းစရာ ေကာင္းသည္မွာ ၂၀၁၅ နိုဝင္ဘာလက အေထြေထြ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္ လူထုက ေ႐ြးေကာက္တင္ျမႇောက္ျခင္းအားျဖင့္ အာဏာရခဲ့ေသာ လက္ရွိအစိုးရသည္ ယခင္အစိုးရ၏ ဝါဒမ်ားကို ဆက္လက္က်င့္သုံးေနျခင္း ျဖစ္သည္။ ၎မွာ တနိုင္ငံလုံး အက်ဳံးမဝင္ သကဲ့သို႔ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလည္း မရ ဖက္ဒရယ္ျပည္ေထာင္စု သို႔မဟုတ္ ဗဟိုနိုင္ငံေတာ္ အေဆာက္အအုံ ေခၚ နိုင္ငံအတြက္ ခ်မွတ္သင့္သည့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး စနစ္သစ္ကိုု ေဆြးေႏြမည့္ အဓိပၸာယ္ရွိေသာ ေဆြးေႏြးပြဲမ်ားလည္း ျဖစ္မလာေသာ နိုင္ငံလုံးဆိုင္ရာ အပစ္အခတ္ရပ္စဲေရး သေဘာတူစာခ်ဳပ္ NCA ကို အားလုံး မည္သူမဆို လက္မွတ္ေရးထိုးရမည္ဟု ေတာင္းဆိုျခင္း ျဖစ္သည္။ ထိုစဥ္အတြင္း ပဋိပကၡတြင္ ပါဝင္သူ အားလုံးသည္ ၂၀၀၈ ဖြဲ႕စည္းပုံကို လက္ခံ၍ လက္နက္ခ်ၿပီး ျပည္သူ႕စစ္ တပ္ဖြဲ႕မ်ား ျဖစ္လာကာ စီးပြားေရး အက်ိဳးခံစားရန္ စစ္တပ္ ေျပာခြင့္ရသူက ရွင္းရွင္းလင္းလင္း ေျပာၾကားလိုက္ျပန္သည္။

ဘိန္းေမွာင္ခိုခ်ေသာ ျပည္သူ႕စစ္ တပ္မႉးမ်ားသည္ ၂၀၁၀ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္ ျပည္ေထာင္စု ႀကံ့ခိုင္ေရးႏွင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရး ပါတီ လက္မွတ္ျဖင့္ ေဒသဆိုင္ရာႏွင့္ အမ်ိဳးသားအဆင့္ လႊတ္ေတာ္မ်ားသို႔ ေ႐ြးေကာက္ခံခဲရသည္မွာလည္း လွ်ို႔ဝွက္ခ်က္ မဟုတ္ေပ။ ယေန႕ ဘိန္းကုန္ကူးလုပ္ငန္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ထားသူမ်ားမွာ ထိုပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္ အုပ္စုမ်ားသာ ျဖစ္ၿပီး UWSA၊ MNDAA သို႔မဟုတ္ NDAA(ESS) တို႔ မဟုတ္ၾကေပ။ ထိုအဖြဲ႕မ်ားသည္ မူးယစ္ကုန္သြယ္မႈမ်ားျဖင့္ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းမ်ား တည္ေဆာက္ခဲ့ၿပီးေနာက္ ကာစီနို၊ လူသုံးကုန္၊ နယ္စပ္ကုန္သြယ္ေရးႏွင့္ သံျဖဴႏွင့္ ရွားပါးသတၱဳ တ႐ုတ္သို႔ ေရာင္းျခင္းစသည့္ လုပ္ငန္းမ်ားသို႔ ေျပာင္းေ႐ႊ႕ လုပ္ကိုင္ခဲ့ၾကသည္။

ယခင္က မေအာင္ျမင္ေသာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ႀကိဳးပမ္းမႈမ်ားႏွင့္ ယခုအႀကိမ္ ကြာျခားခ်က္မွာ ရန္ပုံေငြႏွင့္ အာ႐ုံစိုက္ခံရျခင္း မ်ားကို အျပင္းအထန္ ေဆြးေႏြးေနေသာ ျပည္ပမွ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ပုဂၢိဳလ္မ်ား ပါဝင္လာျခင္းသာ ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ရန္ကုန္အေျခစိုက္ ျပည္ပသုေတသီက “ျပည္ပမွ ေဆြးေႏြးသူမ်ားသည္ တပ္မေတာ္၏ ေခါင္းမာေသာ အယူအဆကိုသာ လက္ေတြ႕အေကာင္အထည္ ေဖာ္ၿပီး အရာရာသည္ စီးပြားေရး အက်ိဳးစီးပြားသာ ျဖစ္သည္ဟု ဆိုကာ လူမ်ိဳးစုမ်ား၏ နစ္နာခ်က္မ်ားကို နားလည္ေအာင္ ႀကိဳးစားရန္ လ်စ္လ်ဴရႈ ေနၾကသည္၊ ဤအယူအဆမွာ ရန္ကုန္ရွိ အေနာက္တိုင္း သံတမန္မ်ား၏ အပ္ေၾကာင္းထပ္ေနေသာ အယူအဆ ျဖစ္သည္” ဟု ဆိုသည္။

ျပည္ပမွ အႀကံဉာဏ္ ရယူျခင္းႏွင့္ အျခားနိုင္ငံမ်ား၏ အေတြ႕အႀကဳံကို ေလ့လာျခင္းမွာ လုံးလုံး အလဟသ ျဖစ္သည္ေတာ့ မဟုတ္ေပ။ သို႔ေသာ္ ျပည္ပထည့္ဝင္မႈကို ျမန္မာနိုင္ငံ၏ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္တြင္ ထည့္သြင္းပုံမွာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ အနည္းငယ္မ်ပင္ မနီးစပ္ေစပါ။ ပို၍ ဆိုးသည္မွာ ဤလုပ္ရပ္သည္ လက္နက္ကိုင္ႏွင့္ လက္နက္ မကိုင္ေသာ လူမ်ိဳးစု အုပ္စုမ်ားႏွင့္ ရပ္႐ြာမ်ားကို စေတးၿပီး တပ္မေတာ္ကို ယခင္က သူတို႔တြင္ မရွိသည့္ ေလးစားခံရမႈႏွင့္ တရားဝင္မႈ ေပးလိုက္ျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။

အကြွင်းမဲ့ လက်နက်ချ၊ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးမည်၊ စီးပွားရေးအခွင့်အရေး ပေးမည်ဟူသော သံသရာကို ချိုးဖျက်ရန် ဆိုလျှင် လုံးဝသစ်လွင်သော ချဉ်းကပ်ပုံသစ် လိုအပ်နေသည်မှာ အားလုံး အတွက် ထင်ရှားလွန်းလှပေသည်။ ဤနည်းလမ်းသစ်တွင် စစ်မှန်သော နိုင်ငံရေး ဆွေးနွေးပွဲများ ပါဝင်ရမည်။ လွန်ခဲ့သော သြဂုတ်လက နေပြည်တော်တွင် ပြုလုပ်သကဲ့သို့သော ခန်းမကျယ်ကြီး အတွင်း တောက်ပသော ဝတ်စုံများဖြင့် ထိုင်ပြီး မိန့်ခွန်းများ နာခံနေကြသော လူမျိုးစုကိုယ်စားလှယ် ဒါဇင်များစွာ ပါဝင်သော အစည်းအဝေးမျိုးဖြင့် မလုံလောက်ပါ။

စစ်မျက်နှာ အားလုံးတွင် တိုက်ပွဲများ ရပ်ရမည်။ ၁၉၅၀ မှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ အတွင်း ဖြစ်ရပ်များ တပတ် ပြန်မလည် မှသာ အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝသော ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်နိုင်မည်။ မြန်မာ့လူမျိုးစု ပဋိက္ခသည် နိုင်ငံရေး အဖြေလိုသော နိုင်ငံရေးပြဿနာ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိငြိမ်းချမ်းရေး ပြဇာတ်ကြီးမှာ အနာဂတ် ကပ်ဆိုးကြုံမည့် ပုံသေနည်း ဖြစ်နေတော့သည်။

(ဧရာဝတီ အဂၤလိပ္ပိုင္းတြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ Bertil Lintner ၏ Burma’s Misguided Peace Process Needs a Fresh Start ကို ဘာသာျပန္သည္)