ကတိတလံုးရဲ႕ တန္ဖိုးကို ကေလးတို႔ နားလည္ေအာင္

ေခတ္ဘုန္းသစ္

ကေလး ျပဳစု ေစာင့္ေရွာက္ေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ေဆာင္းပါးေတြကို ဧရာ၀တီမွာ က်မေရးလာခဲ့တာ အေၾကာင္းရာ အားျဖင့္ ေတာ္ေတာ္ေလးကို စံုသေလာက္ ရွိေနပါၿပီ။ ဒီအထဲမွာ က်မ အမ်ားဆံုး ေရးျဖစ္ခဲ့တဲ့ အေၾကာင္းကေတာ့ တာ၀န္ယူတတ္တဲ့ အက်င့္ (Responsibility) နဲ႔ ကိုယ့္ကုိယ္ကုိ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္တဲ့စြမ္းရည္ (Self-control) အေၾကာင္း တုိ႔ပါပဲ။

ကေလးတုိ႔ကုိ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ျခင္းဟာ ႏုိင္ငံတႏိုင္ငံရဲ႕ အနာဂတ္ကို ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ျခင္းပဲ ဆုိတဲ့ စကားကို က်မ ယံုၾကည့္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မုိ႔ က်မတုိ႔ ႏုိင္ငံမွာ ကုိယ့္တာ၀န္ကိုယ္ ရဲရဲယူရဲတဲ့ လူငယ္ေတြ၊ ကုိယ့္ရဲ႕ ကုိယ္စိတ္ ႏွစ္ပါးကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္စြမ္း ရွိတဲ့ လူငယ္ေတြ အနာဂတ္ႏိုင္ငံေတာ္မွာ မ်ားျပားလာေစဖို႔ အတြက္ ကေလးတုိ႔ကုိ ငယ္ငယ္ကတည္းက ဒီစိတ္ေလးေတြ ရွိလာေအာင္လုိ႔ ျပဳစု ပ်ိဳးေထာင္ေပးဖို႔ လိုပါတယ္။

တာ၀န္ယူတတ္တဲ့ အက်င့္ (Responsibility) ဟာ ယဥ္ေက်းမႈ အဆင့္တန္း ျမင့္မားတဲ့ လူမ်ိဳးမွန္သမွ် လုိက္နာ က်င့္သံုးရမယ့္ လူ႔က်င့္၀တ္ တခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ တာ၀န္ယူတတ္တဲ့ အက်င့္ဆုိတဲ့ အထဲမွာ ကုိယ့္အလုပ္ ကိုယ့္တာ၀န္ကုိ တာ၀န္ယူတတ္တဲ့ အက်င့္ရယ္၊ ကုိယ္လုပ္တဲ့ အလုပ္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ မွားသြားရင္ အမွားကို ရဲရဲတာ၀န္ယူ တတ္တဲ့ အက်င့္ရယ္၊ ကိုယ္ေျပာတဲ့စကားကို ကိုယ္တာ၀န္ယူတတ္တဲ့ အက်င့္ရယ္ ဆုိၿပီးေတာ့ ရွိပါတယ္။

အခု ကုိယ္ေျပာတဲ့ စကားကုိ ကုိယ္တာ၀န္ယူတတ္တဲ့ အက်င့္ အေၾကာင္း ေျပာပါမယ္။ ဒီအက်င့္ဟာ လူ႔ေလာက အသိုင္း၀ုိင္းထဲကုိ ၀င္ရမယ့္ ကေလးတေယာက္ (လူတေယာက္ ) အတြက္ အေရးႀကီးတဲ့ အက်င့္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအက်င့္ကုိ ကေလးတုိ႔ ရရွိေအာင္လုိ႔ ဘယ္အခ်ိန္ ကတည္းက က်မတုိ႔ ေလ့က်င့္ေပးရမလဲ ဆုိရင္ ကေလးသိတတ္စ အရြယ္ ငယ္ငယ္ကတည္းက စတင္ၿပီးေတာ့ ေလ့က်င့္ေပးရမွာပါ။ ကေလးတုိ႔ဟာ သူတုိ႔ အနား၀န္းက်င္က လူႀကီးေတြ ေျပာတဲ့၊ ျပဳတဲ့ အလုပ္ကုိင္ အမူက်င့္အားလံုးကုိ အတုခုိးတတ္ ၾကတာမုိ႔လို႔ ကေလးေတြကုိ ေရျမွဳပ္နဲ႔ တူတယ္လုိ႔ ကေလး စိတ္ပညာရွင္မ်ားက ေျပာၾကတာပါပဲ။

ေျပာတဲ့စကားတည္ပါေစ

ကေလးတုိ႔နဲ႔ ဆက္ဆံၾကတဲ့ အခ်ိန္မွာ လူႀကီး ေတာ္္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ စကားကို လြယ္လြယ္ေျပာေလ့ ရွိၾကပါတယ္။ ကေလးက တခုခု၀ယ္ခုိင္းတဲ့ အခါမ်ိဳးမွာပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ တေနရာရာကို သြားဖို႔ ပူဆာရင္ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ နားေအးၿပီးေရာ ဆိုတဲ့ ပံုမ်ိဳးနဲ႔ လုပ္ေပးမယ္ လို႔ လြယ္လြယ္ ေျပာတတ္ၾက ပါတယ္။ တကယ္ လုပ္ေပးရမယ့္ အခ်ိန္ကို ေရာက္လာခ်ိန္မွာေတာ့ ကုိယ္ကလည္း မအား၊ အလုပ္ကလည္း ႐ႈပ္ေနတာမို႔လို႔ မလုပ္ေပးႏုိင္ေတာ့ ပါဘူး။ ကေလးအေနနဲ႔ အေဖ၊ အေမက ေျပာထားၿပီးေတာ့ လုပ္မေပးတာမို႔ ငုိယုိဂ်ီက်တဲ့ အခါမွာေတာ့ ကေလးအငို တိတ္ေအာင္လို႔ မိဘအာဏာနဲ႔ ၿခိမ္းေျခာက္ၿပီးေတာ့ ျဖစ္ျဖစ္၊ ႐ိုက္ႏွက္ၿပီးေတာ့ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ျပႆနာကုိ ေျဖရွင္းလုိက္ၾက ပါေတာ့တယ္။

ဒီ ျပႆနာ ေျဖရွင္းနည္းဟာ ႐ုတ္တရက္ ၾကည့္မယ္ ဆုိရင္ျဖင့္ ကေလးဟာ လူႀကီးကုိ ေၾကာက္လုိ႔ အငိုတိတ္ၿပီး ဂ်ီက်တာ ရပ္သြားတာမုိ႔ မွန္တဲ့ေျဖရွင္းနည္းလို႔ ထင္စရာ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီအျပဳမူဟာ မိဘနဲ႔ သားသမီးၾကားမွာ ရွိတဲ့ ယံုၾကည္မႈကုိ ပ်က္ျပားသြားေစတဲ့ အျပင္၊ ကေလးတုိ႔ကို စကားကုိ လြယ္လြယ္ေျပာတတ္တဲ့ အက်င့္ရွိတဲ့ ကေလးမ်ိဳး ျဖစ္ေအာင္ သြယ္ဝိုက္ေသာ အားျဖင့္ မိဘက သင္ေပးလုိက္ရာ ေရာက္ပါေတာ့တယ္။ ကေလးတုိ႔ အတြက္ အင္မတန္မွ အႏၲရာယ္ရွိတဲ့ မိဘတုိ႔ရဲ႕ အျပဳအမူပါ။

ကိုယ့္စကား ကုိယ္တာ၀န္ယူတတ္တဲ့ ကေလးမ်ိဳး ျဖစ္လာေစဖို႔ အတြက္ မိဘမ်ားအေနနဲ႔ ကေလးတုိ႔ကုိ “ေအး” (သုိ႔မဟုတ္) “ဟုတ္ကဲ့” ဆုိတဲ့ စကားတခြန္းဟာ လြယ္လြယ္ေျပာရမယ့္ စကား မဟုတ္ေၾကာင္းကို ကုိယ္တုိင္ ေရွ႕ကေန လုပ္ေဆာင္ျပၿပီးေတာ့ သင္ေပးဖုိ႔ လုိပါတယ္။ ဟုတ္ကဲ့ ဆုိတဲ့ စကားဟာ တကယ္လည္း တန္ဖုိးရွိတဲ့ စကားပါ။ တခုခုကုိ ကေလးတုိ႔ကုိ လုပ္ခုိင္းတဲ့ အခ်ိန္မွာ ကေလးက “ဟုတ္ကဲ့ ေမေမ” လို႔ ေျပာလိုက္ၿပီ ဆုိတာနဲ႔ တၿပိဳင္နက္တည္း ဒီအလုပ္ကုိ ဘယ္လုိ အေၾကာင္းနဲ႔ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ သူ လုပ္ကုိ လုပ္ရပါေတာ့မယ္။ ဒါေၾကာင့္မုိ႔လို႔ ဟုတ္ကဲ့လုိ႔ မေျပာခင္မွာ ဟုတ္ကဲ့လို႔ ကတိျပဳရမလား၊ မျပဳရဘူးလား ဆုိတာကို သူတုိ႔ကို ေသေသခ်ာခ်ာ စဥ္းစားခိုင္းတဲ့ အေလ့က်င့္ကို ေလ့က်င့္ေပးရမွာပါ။

ဥပမာ- ငါးတန္း ေက်ာင္းသား တေယာက္ဟာ ေက်ာင္းက ျပန္လာတဲ့အခါမွာ အိမ္စာပါလာပါတယ္။ ေက်ာင္းက ျပန္လာ၊ အ၀တ္စားလဲ၊ စားစရာရွိတာ စားၿပီးေတာ့ ကေလးက အိမ္စာ လုပ္ရပါမယ္။ ဒီအခ်ိန္မွာပဲ အိမ္နားက သူငယ္ခ်င္းက ကစားစရာ အသစ္ ၀ယ္လာလို႔ ကေလးကို လာျပတယ္ ဆုိပါစုိ႔။ အဲဒီ ကစားစရာနဲ႔ ကေလးက ကစားခ်င္ ပါတယ္။ ကစားၿပီးရင္ မအိပ္ခင္ အိမ္စာၿပီးေအာင္ လုပ္ရမယ္ေနာ္ လို႔ အေမျဖစ္သူက ေျပာတဲ့အခါမွာ ကေလးက ကစားခ်င္ေဇာနဲ႔ ဟုတ္ကဲ့ လုိ႔ လြယ္လြယ္ ကတိျပဳလုိက္ပါတယ္။ ကေလးရဲ႕ ဟုတ္ကဲ့ဟာ လြယ္လြယ္ ေျပာတဲ့ ဟုတ္ကဲ့ မျဖစ္ရဘူး။ ကစားၿပီးရင္ တကယ္ အိမ္စာလုပ္ရမယ့္ ဟုတ္ကဲ့ ျဖစ္ရပါမယ္။

ကေလးဟာ အၿမဲတမ္း ည ရွစ္နာရီမွာ အိပ္တယ္ ဆုိရင္ ညေနေျခာက္နာရီ္မွာ သူတုိ႔ကစားတဲ့ ကစားပြဲကုိ ရပ္ကို ရပ္ရပါေတာ့မယ္။ ဒါဟာ ကုိယ့္ရဲ႕ ဟုတ္ကဲ့ကို ကုိယ္တန္ဖိုးထားတာပါ။ ကုိယ့္စကားကို ကုိယ္တာ၀န္ယူတာပါ။ အိပ္ခ်ိန္ မတုိင္ခင္ အိမ္စာလုပ္ရမယ့္ အခ်ိန္ ရွိတာမုိ႔လို႔ ဘယ္ေလာက္ပဲ ကစားခ်င္ ကစားခ်င္ အိမ္စာ လုပ္ရမယ့္ အခ်ိန္မွာ ကစားပြဲကို ရပ္ကိုရပ္ရမယ္ ဆုိတာကုိ ကေလးက သိထားရပါမယ္။

ၿပီးၿပီးေရာ ေျပာတဲ့အက်င့္

ၿပီးၿပီးေရာ ေျပာတဲ့အက်င့္ဟာ တကယ္ေတာ့ အင္မတန္ဆုိးတဲ့ အက်င့္ဆုိး တခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအက်င့္ကုိ ကေလးေတြ တတ္လာေအာင္လုိ႔ ဘယ္သူေတြက ကေလးေတြကုိ သင္ေပးၾကသလဲလုိ႔ ေျပာရင္ လူႀကီးမ်ားက ကေလး မ်ားကုိ သင္ေပးလိုက္ၾက တာပါပဲ။ မ်ိဳးဆက္တခုကေန မ်ိဳးဆက္ေနာက္တခုဆီကုိ မေကာင္းတဲ့အေမြ ေပးျခင္းေပါ့။

ဥပမာ-ထမင္းမစားတဲ့ ကေလးကုိ အေမက “သားသား ထမင္းကုန္ေအာင္ စားေနာ္။ ဒီထမင္းကုန္ရင္ ေမေမ ညေန က်ရင္ သားကို ကစားကြင္း လုိက္ပို႔မယ္” လို႔ လြယ္လြယ္ေျပာပါတယ္။ ကေလးက တကယ္ ထမင္းကုန္ေအာင္ စားေပမယ့္ ညေနဘက္မွာ ေမေမ့သူငယ္ခ်င္း အိမ္ကုိ ေရာက္လာလုိ႔ ကစားကြင္းကုိ မသြားျဖစ္ၾက ေတာ့ပါဘူး။ ဒီလိုပဲ ေဖေဖ မုန္႔၀ယ္ခဲ့ေနာ္ လုိ႔ အိမ္က ထြက္ခါနီး ကေလးက မွာလိုက္ရင္လည္း လူႀကီးက လြယ္လြယ္ပဲ “ေအး ေအး” လို႔ ေျပာလုိက္ပါတယ္။ တကယ္ျပန္လာတဲ့ အခ်ိန္မွာေတာ့ ႐ံုးမွာ အလုပ္ေတြ မ်ားလို႔ ေမ့သြားတာပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ လမး္မႀကံဳလုိ႔ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ၀ယ္မလာႏိုင္ေတာ့ ပါဘူး။

က်မတုိ႔ဟာ အေရးႀကီးတဲ့ လူမႈေရးေတြ၊ စီးပြားေရးေတြကို ဂ႐ုစိုက္ေနရတာနဲ႔ပဲ ကေလးေတြရဲ႕ စကားေတြကို ဂ႐ု မစုိက္ႏုိင္ၾက ေတာ့ပါဘူး။ ကေလးဟာ ကေလးပဲ မုိ႔လို႔ ကေလးေတြရဲ႕ စကားဟာ လူႀကီးေတြ အတြက္ သဲထဲေရသြန္ သလုိပဲ အရာ မထင္ၾကတာ မ်ားပါတယ္။ ကေလးတုိ႔ကုိ ကတိပ်က္လို႔၊ ကိုယ္ေျပာခ်င္တာ ေျပာၿပီးေတာ့ ကတိအတိုင္း မလုပ္ေပးလို႔ ကေလးက ကုိယ့္ကို ဘာမွ မလုပ္ႏိုင္တာမုိ႔လို႔ အေရးမစိုက္ၾကတာ မ်ားပါတယ္။

တကယ္ေတာ့ က်မတုိ႔ မိဘေတြ အေရးႀကီးတယ္ လုိ႔ ထင္ထားတဲ့ အေရးႀကီးတာ ေတြထက္ ကေလးေတြရဲ႕ စကား၊ ကေလးေတြရဲ႕ ယံုၾကည္မႈက မိဘတုိ႔ အတြက္ ပုိၿပီးေတာ့ အေရးႀကီးပါတယ္။ က်မတုိ႔ရဲ႕ ကတိ မတည္ႏုိင္မႈေတြ၊ ကို္ယ့္ စကားကုိယ္ တန္ဖိုး မထားမႈေတြ၊ လြယ္လြယ္ေခၽြးသိပ္ တတ္တဲ့ အက်င့္ေတြကို ေနာက္္္မ်ိဳးဆက္ဆီကုိ လက္ဆင့္ကမ္း မေပးဖို႔ အတြက္ သူတုိ႔ေလးေတြရဲ႕ စကားကို က်မတုိ႔ အေလးထားရမွာ ပါ။

ဒီလုိ အေလးထားႏိုင္ဖို႔ အတြက္ က်မတုိ႔ လူႀကီးမ်ား အေနနဲ႔ ကေလးမ်ားနဲ႔ ဆက္ဆံတဲ့ အခါမွာ ေလးစားမႈနဲ႔ ႐ုိးသားမႈ လိုပါတယ္။ ကေလးကုိ ကေလးပဲ၊ ကေလးစကားပဲ ဆုိၿပီးေတာ့ မေလးမစားမလုပ္ရပါဘူး။ ေဖေဖ မုန္႔၀ယ္ခဲ့ေနာ္ လုိ႔ ကေလးက မွာလုိက္တယ္ ဆိုပါေတာ့။ လြယ္လြယ္နဲ႔ “ေအး ေအး” လို႔ ေျပာမယ့္အစား “ေဖေဖ မုန္႔၀ယ္နုိင္ေအာင္ေတာ့ ၀ယ္ခဲ့ေပးမယ္။ ဒါေပမယ့္ ညေန ေဖေဖ အစည္းေ၀းရွိတယ္ သား။ အစည္းေ၀းေနာက္က်ရင္ေတာ့ ေဖေဖ၀ယ္ႏိုင္မွာ မဟုတ္ဘူး” ဆိုတာမ်ိဳး ကေလးကုိ ေျပာရပါမယ္။

ဒီလုိပဲ ကုိယ့္မွာ ပုိက္ဆံမရွိရင္လည္း မရွိဘူး ဆုိတဲ့ အေၾကာင္း ေျပာဖုိ႔ လိုသလုိ၊ ကေလးက တခုခုကုိ လုပ္ခုိင္းတဲ့ အခါမ်ိဳး၊ ေမးျမန္းတဲ့ အခါမ်ိဳးမွာလည္း ကုိယ္မသိရင္ မသိတဲ့ အေၾကာင္း၊ မလုပ္တတ္ရင္ မလုပ္တတ္ဘူး ဆုိတဲ့ အေၾကာင္း ႐ုိးသားစြာနဲ႔ ေျပာျပဖုိ႔ လုိပါတယ္။

စကားဆုိတာ လြယ္လြယ္ေျပာရတဲ့ အရာ မဟုတ္ဘူး ဆုိတဲ့အေၾကာင္းနဲ႔ ကုိယ္ေျပာတဲ့ စကား၊ ကုိယ္ေပးတဲ့ ကတိကို တည္ေအာင္လုပ္ဖုိ႔ လုိတဲ့ အေၾကာင္းကို ငယ္ငယ္ကတည္းက လူႀကီးက ကေလးရဲ႕ ေရွ႕ကေန လုပ္ျပၿပီးေတာ့ သင္ျပ သြားေပးမယ္ ဆုိရင္ျဖင့္ ကေလးတုိ႔မွာ ကုိယ့္စကားကုိယ္ တာ၀န္ယူရဲတဲ့ စိတ္ကေလးေတြ ရွိလာၾကမွာပါပဲ။

ကိုယ့္စကားကုိယ္ တာ၀န္ယူရဲတဲ့ လူမ်ိဳးဟာ မမွန္တာကို ေျပာရမွာ၊ လုပ္ရမွာ ေၾကာက္တတ္ၾက ပါတယ္။ ကုိယ့္ကုိယ္ကုိ ေလးစား တန္ဖိုးထားၾကတာ မို႔လို႔ သမုိင္းမွာ နာမည္ပ်က္မယ့္ ကတိ မတည္ၾကည္မႈမ်ိဳး ကိုလည္း ဘယ္ေတာ့မွ မလုပ္တတ္ၾကပါဘူး။

ကတိစကား တလံုးကုိ အသက္ထက္ တန္ဖိုးထားတဲ့ တန္ဖိုးရွိတဲ့ လူမ်ိဳးေတြလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ကိုယ့္စကား ကို္ယ္တန္ဖိုးထား တတ္တဲ့၊ ကုိယ့္စကား ကုိယ္တာ၀န္ ယူရဲတဲ့၊ ေပးထားတဲ့ကတိကုိ ဖ်က္ဖို႔ ရွက္တတ္တဲ့ လူမ်ိဳးေတြ မ်ားလာမယ္ ဆုိရင္ျဖင့္ က်မတုိ႔ႏုိင္ငံ ေျပာင္းလဲလာမွာ အမွန္ပါ။ ဒါေၾကာင့္မုိ႔လုိ႔ အနာဂတ္မွာ ကတိတည္တဲ့လူမ်ိဳး၊ သစၥာရွိတဲ့ လူမ်ိဳး၊ သိကၡာရွိတဲ့ လူမ်ိဳး အျဖစ္နဲ႔ ႏုိင္ငံတကာမွာ က်မတုိ႔ မ်က္ႏွာ ေမာ္ႏုိင္ဖုိ႔ အတြက္ အနာဂတ္ရဲ႕ မ်ိဳးဆက္ ကေလးမ်ားကုိ ငယ္ငယ္ကတည္းက ေလ့က်င့္ေပးၾကရ ေအာင္ပါ။ ။