ေခတ္သစ္ စင္ကာပူကို ထူေထာင္ခဲ့သူ လီကြမ္ယု ကြယ္လြန္

ဧရာ၀တီ

အာဆီယံ ႏိုင္ငံေရး၏ ၿဗိတိသွ်ကိုလိုနီေခတ္ အလြန္တြင္ စြမ္းေဆာင္ရည္ ျမင့္မားသည့္ ပုဂိၢဳလ္တဦးျဖစ္ၿပီး စင္ကာပူကို ထိပ္တန္းႏိုင္ငံတခု ျဖစ္ေအာင္ စြမ္းေဆာင္ခဲ့သူ လီကြမ္ယုသည္ ျပင္းထန္အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါ (နမိုးနီးယား) ျဖင့္ ယေန႔ ကြယ္လြန္သြားၿပီ ျဖစ္သည္။

လီကြမ္ယု၏ သားျဖစ္သူ ယခု လက္ရွိ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ လီရွန္လြန္း (Lee Hsien Loong) က အသက္ ၉၁ သက္အရြယ္ ၄င္း၏ ဖခင္သည္ စင္ကာပူ အေထြေထြေဆး႐ုံႀကီး၌ ကြယ္လြန္ေၾကာင္း ေၾကညာခ်က္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။ လီကြမ္ယုသည္ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္ ၄င္း၏ဇနီး ကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္ပိုင္း၌ က်န္းမာေရး ခ်ဳိ႕ယြင္းလာခဲ့ၿပီး ၂၀၁၅ ခုႏွစ္၊ ေဖေဖာ္၀ါရီလ ၅ ရက္ေန႔မွ စတင္၍ အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါျဖင့္ စင္ကာပူအမ်ဳိးသားေဆးရုံႀကီးတြင္ စတင္ေဆးရုံတက္ခဲ့ကာ ေဆး႐ုံတြင္ ၇ ပတ္နီးပါး ၾကာေအာင္ ေဆးကုသမႈ ခံယူၿပီးေနာက္ ကြယ္လြန္သြားျခင္းျဖစ္သည္။

လီကြမ္ယု၏ စ်ာပနကုိ ႏုိင္ငံေတာ္စ်ာပနအျဖစ္ မတ္လ ၂၉ ရက္ေန႔ မြန္းလြဲ ၂ နာရီတြင္ က်င္းပမည္ျဖစ္ေၾကာင္း စင္ကာပူ အစုိးရက တရား၀င္ ထုတ္ျပန္ေၾကညာသည္။

လီကြမ္ယု ကြယ္လြန္သြားျခင္းအတြက္ ကုလသမဂၢ အေထြေထြ အတြင္းေရးမႉးခ်ဳပ္ ဘန္ကီမြန္း၊ အေမရိကန္ သမၼတ အိုဘာမား အပါအ၀င္ ကမာၻ႔ေခါင္းေဆာင္ အသီးသီးက ၀မ္းနည္းေၾကာင္း ေျပာဆိုခဲ့ၾကသည္။

လီကြမ္ယု ကြယ္လြန္ျခင္းအတြက္ အေမရိကန္ သမၼတ အိုဘားမားက “အလြန္ဉာဏ္ပညာႀကီးမားေသာ၊ သမိုင္းရဲ႕ ဧရာမ ပုဂိၢဳလ္ႀကီး” ဟု မွတ္ခ်က္ျပဳခဲ့ၿပီး ကုလသမဂၢ အေထြေထြအတြင္းေရးမႉးခ်ဳပ္ ဘန္ကီမြန္းကလည္း “အလြန္ ၀မ္းနည္း ရပါတယ္၊ ႏုိင္ငံကို စတင္တည္ေထာင္ခဲ့တဲ့ လီကို ထက္ျမက္ေသာ အာဆီယံေခါင္းေဆာင္ေတြထဲက တေယာက္အေနနဲ႔ အမွတ္ ရေနပါလိမ့္မယ္” ဟု ေျပာၾကားခဲ့ၾကသည္။

လီကြမ္ယုကို ၁၉၂၃ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၁၆ ရက္ေန႔က အဂၤလိပ္တို႔ အုပ္စိုးေနေသာ စင္ကာပူတြင္ေမြးဖြားခဲ့သည္။ သူ၏ အဂၤလိပ္ အမည္မွာ ဟာရီလီ (Harry Lee) ျဖစ္သည္။ Telok Kurau မူလတန္းေက်ာင္းတြင္ စတင္ပညာသင္ၾကားခဲ့ရာ တြင္ ထူးခၽြန္ေသာ ေက်ာင္းသားတေယာက္ မဟုတ္ခဲ့ဟု သူက ျပန္ေျပာျပခဲ့ဖူးသည္။ ထို႔ေနာက္ Raffles Institution သို႔တက္ေရာက္ခဲ့သည္။ John Anderson ပညာသင္ဆုရရွိခဲ့သည့္ အတြက္ Raffles ေကာလိပ္ (ယခု စင္ကာပူ အမ်ိဳးသား တကၠသိုလ္) သို႔ တက္ေရာက္ခြင့္ ရရွိခဲ့ၿပီးေနာက္ စင္ကာပူႏွင့္ မေလးရွား၏ ထိပ္တန္းေက်ာင္းသားတေယာက္ ျဖစ္လာ သည္။

ဒုတိယ ကမာၻစစ္ ျဖစ္လာခ်ိန္တြင္ စင္ကာပူကို ဂ်ပန္မ်ား သိမ္းပိုက္လိုက္သည့္အတြက္ ပညာေရး ေႏွာင့္ေႏွးခဲ့ရသည္။ ဂ်ပန္ေခတ္အတြင္းတြင္ လီကြမ္ယုက သူ႔အဖိုး၏သူငယ္ခ်င္းတဦး ပိုင္ဆိုင္သည့္ ကုမၸဏီတြင္ စာေရးအျဖစ္ ၀င္ေရာက္ လုပ္ကိုင္ခဲ့သလို ကိုယ္ပိုင္ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းအျဖစ္ ေကာ္မ်ား ထုတ္လုပ္ေရာင္းခ်ခဲ့သည္။ ဂ်ပန္၀ါဒ ျဖန္႔ခ်ိေရး ဌာနအတြက္ မဟာမိတ္အဖြဲ႔၏ ေရဒီယိုသတင္းမ်ားကို ကူးေရးေပးသည့္ အလုပ္ကိုလည္း လုပ္ခဲ့သည္။

စစ္ၿပီးေသာအခါ အဂၤလန္ႏိုင္ငံတြင္ ပညာသင္ၾကားခဲ့သည္။ ဥပေဒပညာသင္ၾကားရန္ ကိန္းဘရစ္ (Cambridge) တကၠသိုလ္သို႔ မတက္ေရာက္မီ လန္ဒန္စီးပြားေရးေက်ာင္း (London School of Economics) တြင္ ေခတၱ တက္ခဲ့ေသးသည္။ Cambridge တကၠသိုလ္မွ ေက်ာင္းဆင္းခဲ့ၿပီး ေနာက္ပိုင္းတြင္ သူ၏ အဂၤလိပ္အမည္ကို စြန္႔လႊတ္ရန္ ဆံုးျဖတ္ခဲ့သည္။ အဂၤလန္ႏိုင္ငံတြင္ ရွိေနစဥ္ ေလဘာပါတီမွ David Widdicombe ဆိုသူႏွင့္ ခင္မင္ရင္းႏွီးခဲ့ၿပီး သူ၏ ႏိုင္ငံေရး ေဟာေျပာပြဲမ်ားတြင္ လိုက္ပါခဲ့သည္။ စင္ကာပူသည္ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ ရွိရမည္ဟု လည္းနားလည္ခဲ့သည္။ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္တြင္ လီကြမ္ယူ စင္ကာပူႏိုင္ငံသို႔ ျပန္လာခဲ့သည္။

စင္ကာပူသို႔ ျပန္လည္ေရာက္ရွိေသာ အခါ John Laycock ၏ ဥပေဒလုပ္ငန္းတြင္ ၀င္ေရာက္လုပ္ကိုင္ခဲ့သည္။ အလုပ္သမား သမဂၢမ်ား၊ ေက်ာင္းသားသမဂၢမ်ား အတြက္လည္း ဥပေဒ အႀကံေပး လုပ္ခဲ့သည္။ သူ၏ ပထမဆံုးေသာႏိုင္ငံေရး အေတြ႔အႀကံဳမွာ ၁၉၅၁ ခုႏွစ္ ဥပေဒျပဳ ေကာင္စီေရြးေကာက္ပြဲတြင္ John Laycock အတြက္ ကိုယ္စားလွယအျဖစ္ လုပ္ကိုင္ေပးခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

၁၉၅၄ ခုႏွစ္ ႏို၀င္ဘာလ ၁၂ ရက္ေန႔တြင္ လီကြမ္ယုႏွင့္ သူ၏ အဂၤလိပ္စာတတ္ မိတ္ေဆြ လူလတ္တန္းစားတစုက People’s Action Party (PAP) ကို တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ ကြန္ျမဴနစ္၀ါဒကို ေထာက္ခံသူမ်ားႏွင့္လည္း မဟာမိတ္ျပဳခဲ့သည္။

၀ိတိုရိယ အမွတ္တရ ခန္းမတြင္ ျပဳလုပ္ေသာ ညီလာခံတခုတြင္ လီကြမ္ယူကို ပါတီ၏ အေထြေထြ အတြင္းေရးမႉးအျဖစ္ ခန္႔အပ္ခံခဲ့ၿပီး ထုိေနရာကို ၁၉၉၂ ခုႏွစ္အထိ ဆက္လက္ ကိုင္စြဲထားခဲ့သည္။

၁၉၅၉ ခုႏွစ္ ေမလ ၃၀ ရက္ေန႔တြင္ က်င္းပေသာ ေရြးေကာက္ပြဲတြင္ လီကြမ္ယူ၏ PAP ပါတီက ေနရာ ၅၁ ေနရာတြင္ ၄၃ ေနရာ ရရွိခဲ့ၿပီး စင္ကာပူ၏ ပထမဆံုး၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ ျဖစ္လာသည္။ ထိုစဥ္က စင္ကာပူသည္ ကာကြယ္ေရးႏွင့္ ႏို္င္ငံျခားေရး တို႔မွလြဲ၍ က်န္သည္တို႔ကို ဆံုးျဖတ္လုပ္ကိုင္ႏိုင္သည့္ ကိုယ္ပိုင္ အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရ ေဒသတခုျဖစ္သည္။

ထို႔ေနာက္ မေလးရွား၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ Tunku Abdul Rahman ႏွင့္ ပူးေပါင္း၍ အဂၤလိပ္ လက္ေအာက္မွ လြတ္ေျမာက္ရန္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ ၁၉၆၃ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၁၆ ရက္ေန႔တြင္ စင္ကာပူက မေလးရွားႏိုင္ငံ၏ အစိတ္အပိုင္းတခု အျဖစ္ အဂၤလိပ္ ကိုလုိနီအျဖစ္မွ လြတ္ေျမာက္ခဲ့ေသာ္လည္း ေခတၱမွ်သာ ျဖစ္သည္။ မေလးရွား ဗဟိုအစိုးရက စင္ကာပူ၏ တ႐ုတ္လူမ်ိဳး မ်ားျပားမႈႏွင့္ လီကြမ္ယူ၏ PAP ပါတီ၏ ႏိုင္ငံေရး စိန္ေခၚႏိုင္မႈကို စိုးရိမ္ခဲ့ၾကသည့္အတြက္ လီကြမ္ယူက ၁၉၆၅ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ ၇ ရက္ေန႔တြင္ ခြဲထြက္ေရး သေဘာတူညီခ်က္ကို လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ၿပီး မေလးရွား လႊတ္ေတာ္ကလည္း ၾသဂုတ္လ ၉ ရက္ေန႔တြင္ စင္ကာပူကို ခြဲထြက္ခြင့္ျပဳရန္ ဆံုးျဖတ္လိုက္သည္။

ထိုအခ်ိန္မွ စ၍ လီကြမ္ယုက ၁၉၉၀ ႏွစ္ အထိ စင္ကာပူႏိုင္ငံ၏ ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္အျဖစ္ တာ၀န္ယူခဲ့သည္။ ၁၉၉၀ တြင္ ဂိုေခ်ာက္ေတာင္ (Goh Chok Tong) ကို ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ရာထူး လႊဲေျပာင္းေပးခဲ့သည္။ လီကြမ္ယုသည္ ၁၉၅၀ ခုႏွစ္တြင္ Kwa Geok Choo ႏွင့္ လက္ထပ္ခဲ့ၿပီး သားသမီး ၃ ဦး ေမြးဖြားခဲ့ရာတြင္ အႀကီးဆံုး သားျဖစ္သူမွာ စင္ကာပူႏိုင္ငံ၏ လက္ရွိ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ လီရွန္လြန္း (Lee Hsien Loong) ျဖစ္သည္။

လီကြမ္ယုသည္ သူ႔လက္ထက္အတြင္း ႏိုင္ငံေရးၿပိဳင္ဘက္မ်ားကို ဥပေဒေဘာင္ေက်ာ္ကာ ဖမ္းဆီးေထာင္ခ်ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ဖူးသည္။ ေနာင္တြင္ သူယင္းကဲ့သို႔ လုပ္ေဆာင္ခဲ့ေၾကာင္း၊ မွန္ကန္သည္ဟု မဆိုလိုေသာ္လည္း ရည္ရြယ္ခ်က္ေကာင္းျဖင့္ ျပဳလုပ္ခဲ့ေၾကာင္း ဝန္ခံ ေျပာၾကားခဲ့သည္။

၂၀၁၀ ခုႏွစ္တြင္ ထုတ္ေ၀ခဲ့ေသာ လီကြမ္ယု၏ ေနာက္ဆုံးေရးသားခဲ့သည့္ “One Man’s View of the World” စာအုပ္တြင္ “က်ေနာ့္အေနနဲ႔ကေတာ့ က်ေနာ္ ကုိယ္စြမ္းရွိသမွ် အတတ္ႏုိင္ဆုံးႀကိဳးစားၿပီး ျဖစ္ခ်င္တာေတြကို လုပ္ခဲ့တယ္။ အဲဒီအတြက္ ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ေက်နပ္တယ္” ဟု ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံႏွင့္ ပတ္သက္၍ လီကြမ္ယုက ဤမွ် သဘာဝသယံဇာတ ေပါမ်ားေသာ တိုင္းျပည္ကို ယခုကဲ့သို႔ စီးပြားေရး ခြ်တ္ ၿခံဳက်ေအာင္ မည္သို႔ စီမံခဲ့သည္ မသိေၾကာင္း မွတ္ခ်က္ေပးဖူးသည္။

၂၀၁၀ ဒီဇင္ဘာလက ေပါက္ၾကားခဲ့ေသာ ဝီကီလိခ္စ္ လွ်ိဳ႕ဝွက္စာတေစာင္တြင္ လီကြမ္ယုက ဗုိလ္ခ်ဳပ္မႉးႀကီး သန္းေရႊႏွင့္ ထိပ္ပုိင္း စစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားသည္ “မုိက္မဲေသာသူမ်ား”၊ “ထုံေပေပ ႏုိင္ေသာသူမ်ား” ဟု မွတ္ခ်က္ေပးေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားသည္။ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္က အေမရိကန္အစိုးရ အရာရွိမ်ားႏွင့္ မစၥတာ လီကြမ္ယုတို႔ ေတြ႔ဆံုရာတြင္ ယင္းသို႔ ေျပာေၾကာင္း အေမရိကန္ သံတမန္ လွ်ိဳ႕ဝွက္ေပးစာတြင္ ေရးသားထားျခင္းျဖစ္သည္။ ျမန္မာစစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားႏွင့္ ဆက္ဆံရျခင္းမွာ “လူေသမ်ားႏွင့္ စကားေျပာရသလုိပဲ” ဟုလည္း မစၥတာလီကြမ္ယုက ေျပာထားသည္။