လူ့​အခြင့္​အ​ေရး​တိုက္ပြဲဝင္ပုဂၢိဳလ္​ေက်ာ္မ်ား​ အပိုင္း​ ၇၊​

ခင္​ေမာင္စိုး​

အမ်ိဳး​သမီး​မဲထည့္​ခြင့္​ရ​ေရး​တိုက္ပြဲဝင္သူ ဆူဇန္ အန္သိုနီ

သမိုင္း​ကို ျပန္ၾကည့္​ရင္ ဘယ္​ေနရာ ဘယ္​ေဒသ ဘယ္အခ်ိန္ ဘယ္ကာ လမွာမွ လူ့​အခြင့္​ အ​ေရး​ကို အလြယ္ တကူ ရခဲ့​တာ မရွိပါဘူး​။ ဒီမို က​ေရစီ နိုင္ငံ​ ေတြမွာ​ ေတာင္မွ လူ့​အခြင့္​ အ​ေရး​ကို ျပင္း​ျပင္း​ထန္ထန္ တိုက္ယူခဲ့​ ရတဲ့​ သာဓ က​ေတြ အထင္ အရွား​ ရွိပါတယ္။ လူ့​အခြင့္​ အ​ေရး​နဲ့​ ပတ္သက္ရင္ ​ေရွ့​ေဆာင္ နိုင္င ံတခုျဖစ္တဲ့​ အ​ေမရိကန္ ျပည္​ေထာင္စုရဲ့​ သမိုင္း​ကို ၾကည့္​ရင္ လည္း​ လူ့​အခြင့္​ အ​ေရး ​ရဖို့​ ျပင္း​ျပင္း​ ထန္ထန္ တိုက္ပြဲ ဝင္ခဲ့​ရတဲ့​ အျဖစ္အပ်က္​ ေတြကို ​ေတြ႕​ရပါ လိမ့္​မယ္။ ဒီလို တိုက္ပြဲ​ ေတြထဲမွာ အမ်ိဳး​ သမီး​မ်ား​ မဲထည့္​ခြင့္​ ရ​ေရး​ တိုက္ပြဲ ဟာလည္း​ တခု အပါ အဝင္ ျဖစ္ပါတယ္္။

အ​ေမရိ ကန္ျပည္​ ေထာင္စုဟာ အဂၤလိပ္ လက္​ေအာက္ က​ေန ၁၇၇၆ ခုႏွစ္မွာ လြတ္​ေျမာက္ လာျပီး​ တဲ့​ေနာက္ ပထမဆံုး​ သမၼတ​ေရြး​ေကာက္ပြဲကို ၁၇၈၉ ခုႏွစ္ မွာ ျပုလုပ္ ပါတယ္။ ဒီမို က​ေရစီ စနစ္ဆို တဲ့​အတိုင္း​ ၄ ႏွစ္တၾကိမ္ ​ေရြး​ေကာက္ပြဲ​ ေတြ လုပ္ပါတယ္။ ဒါ​ေပမယ့္​ အဲဒီ အခ်ိန္မွာ ဘယ္ျပည္ နယ္ကမွ အမ်ိဳး​ သမီး​ ေတြကို မဲ​ေပး​ခြင့္​ မျပုပါဘူး​။

အ​ေမရိကန္ျပည္​ေထာင္စုရဲ့​သမိုင္း​ အစပိုင္း​မွာ မိန္း​မ​ေတြဟာ အႏွိမ္ခံခဲ့​ရပါတယ္။ ​ေယာက္်ား​ေတြရဲ့​ ပိုင္ဆိုင္စရာ ပစၥည္း​တခုလိုပဲ သ​ေဘာထား​ခံခဲ့​ရပါတယ္။ အိမ္​ေထာင္ျပုလိုက္ရင္ သူ့​နာမည္ရင္း​ကို စြန့္​လႊတ္လိုက္ရျပီး​ သူ့​ပိုင္ဆိုင္မႈ အား​လံုး​ကိုလည္း​ ခင္ပြန္း​ျဖစ္သူကပဲ စီမံထိန္း​ခ်ုပ္ခဲ့​ပါတယ္။

အထူး​သျဖင့္​ ပညာ​ေရး​မွာ အမ်ိဳး​သမီး​မ်ား​ဟာ အမ်ိဳး​သား​မ်ား​နဲ့​ တန္း​တူအခြင့္​အ​ေရး​ မရခဲ့​ၾကပါဘူး​။ အဆင့္​ျမင့္​ပညာ သင္ၾကား​ခြင့္​ဟာ ​ေယာက္်ား​ေတြအတြက္သာ ျဖစ္ခဲ့​ျပီး​စာသင္ခန္း​ထဲမွာ ​ေနရာလပ္ရွိမွ အမ်ိဳး​သမီး​ေတြကို လက္ခံခဲ့​ပါတယ္။ ၁၉ ရာစုႏွစ္ မတိုင္မီကဆိုရင္ ​ေဆး​ပညာနဲ့​ တရား​ဥပ​ေဒလို ပညာရပ္​ေတြကို အမ်ိဳး​သမီး​ေတြ သင္ၾကား​ခြင့္​မရခဲ့​ဘူး​လို့​ ဆိုပါတယ္။ ဒီလိုအ​ေျခအ​ေနမွာ ရဲရင့္​တဲ့​ အမ်ိဳး​သမီး​တဦး​ ​ေပၚ​ေပါက္လာပါတယ္။ သူ့​နာမည္က​ေတာ့​ ဆူဇန္ ဘ​ေရာင္နဲလ္ အန္သိုနီ ျဖစ္ပါတယ္။

ဆူဇန္အန္သိုနီကို ၁၈၂၀ ခုႏွစ္ ​ေဖ​ေဖာ္ဝါရီ ၁၅ မွာ ​ေမြး​ဖြား​ပါတယ္။ ဖခင္ျဖစ္သူက စည္း​ကမ္း​တင္း​က်ပ္တဲ့​ ​ေကြကာ ခရစ္ယာန္ဘာသာဝင္တဦး​ပါ။ သား​သမီး​ ၈ ​ေယာက္ကို ငယ္စဉ္က​ေလး​ဘဝမွာ အရုပ္နဲ့​ေဆာ့​ကစား​တာမ်ိဳး​၊​ သီခ်င္း​ ဂီတနား​ေထာင္တာမ်ိဳး​ကို ခြင့္​မျပုခဲ့​ပါဘူး​။ ဒါ​ေတြဟာ က​ေလး​ေတြရဲ့​ စိတ္ဓာတ္ကို ​ေပ်ာ့​ညံ့​ယိမ္း​ယိုင္​ေစတယ္လို့​ ယံုၾကည္တဲ့​အတြက္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ​ေပမယ့္​ ကိုယ္ကိုယ္ကိုယ္ တန္ဖိုး​ရွိရွိ ရွင္သန္နိုင္​ေအာင္ကိုယ့္​ေျခ​ေထာက္​ေပၚ ကိုယ္ရပ္နိုင္​ေအာင္ ပညာ​ေရး​ကို ၾကပ္ၾကပ္မတ္မတ္ လမ္း​ညႊန္​ေပး​ခဲ့​ပါတယ္။ ​ေကြကာဘာသာဝင္​ေတြဟာ စစ္ကို ဆန့္​က်င္သလို က်ြန္စနစ္ကိုလည္း​ ဆန့္​က်င္တဲ့​အျပင္ ​ေယာက္်ား​-မိန္း​မ တန္း​တူညီမ်ွမ်ွကို ယံုၾကည္သူမ်ား​လည္း​ ျဖစ္ပါတယ္။ ဆူဇန္ဟာ မိသား​စုအတြင္း​မွာ​ေရာ၊​ ဘာသာ​ေရး​အသိုက္အဝန္း​မွာပါ ​ေယာက္်ား​ေလး​ေတြနဲ့​ တန္း​တူ ဆက္ဆံတာ ခံခဲ့​ရပါတယ္။ ဒီအသိုင္း​အဝိုင္း​ေၾကာင့္​ ဆူဇန္ဟာ အမ်ိဳး​သမီး​အခြင့္​အ​ေရး​ တိုက္ပြဲဝင္သူ ျဖစ္လာခဲ့​တာပါ။

ဆူဇန္ဟာ အလြန္ညာဏ္ထက္ျမက္သူျဖစ္တာ​ေၾကာင့္​ အသက္ ၃ ႏွစ္အရြယ္ကတည္း​က စာ​ေရး​တတ္ ဖတ္တတ္​ေနပါျပီ။ အသက္ ၆ ႏွစ္အရြယ္မွာ ​ေက်ာင္း​ေန​ေတာ့​ သခၤ်ာဆရာတ​ေယာက္က ဆူဇန္ကို မိန္း​က​ေလး​မို့​ မသင္​ေပး​နိုင္ဘူး​လို့​ ျငင္း​ပါတယ္။ ဒါကို ဖခင္ျဖစ္သူက မ​ေက်နပ္တဲ့​အတြက္ သူ့​သား​သမီး​ေတြအတြက္ ​ေက်ာင္း​ကိုအိမ္မွာပဲဖြင့္​ျပီး​ သူကိုယ္တိုင္ ဝင္သင္​ေပး​ပါတယ္။

အသက္ ၁၇ ႏွစ္အရြယ္မွာ မိသား​စုရဲ့​ စီး​ပြား​ေရး​ကို ကူညီတဲ့​အ​ေနနဲ့​ ဆူဇန္အန္သိုနီဟာ ​ေက်ာင္း​ဆရာမ ဝင္လုပ္ပါတယ္။ အမ်ိဳး​သမီး​ေတြကို ႏွိမ္တဲ့​ ​ေခတ္ျဖစ္တာဆို​ေတာ့​ သူရတဲ့​ လခဟာ အမ်ိဳး​သား​ ​ေက်ာင္း​ဆရာ​ေတြရတဲ့​ လခရဲ့​ ငါး​ပံုတပံုပဲ ရွိပါတယ္။ ဒါကို ဆူဇန္က မတရား​ဘူး​လို့​ ျမင္တဲ့​အတြက္ ျပင္း​ျပင္း​ထန္ထန္ ကန့္​ကြက္​ေျပာဆိုရာမွာ အလုပ္ျဖုတ္ခံရပါတယ္။ ဒါ​ေၾကာင့္​ တျခား​ေက်ာင္း​တ​ေက်ာင္း​ကို ​ေျပာင္း​ျပီး​ အမ်ိဳး​သမီး​ဌာနမႉး​အျဖစ္ ၁၀ ႏွစ္ၾကာ လုပ္ကိုင္ခဲ့​ပါတယ္။

အသက္ ၂၉ ႏွစ္အရြယ္မွာ ​ေက်ာင္း​ဆရာအလုပ္က ထြက္ျပီး​ မိဘမ်ား​ဆီကို ျပန္ပါတယ္။ ဒီအခ်ိန္ကစျပီး​ ဆူဇန္ဟာ လူမႈ​ေရး​လုပ္ငန္း​ေတြထဲမွာ ပါဝင္ပါတယ္။ ပထမဆံုး​အ​ေနနဲ့​ အရက္မ​ေသာက္သူမ်ား​အသင္း​တခုမွာ ဝင္​ေရာက္လႈပ္ရွား​တာပါ။ ဒီအခါမွာလည္း​ သူဟာ ​ေယာက္်ား​-မိန္း​မ ခြဲျခား​မႈကို ခံရျပန္တယ္။ ​ေယာက္်ား​ေတြရဲ့​ အသင္း​ျဖစ္လို့​ ဆူဇန္ဟာ အစည္း​အ​ေဝး​ေတြမွာ စကား​ေျပာခြင့္​မရျပန္ပါဘူး​။ ဒါကို မ​ေက်နပ္တဲ့​အတြက္ ဆူဇန္ဟာ အဲဒီအသင္း​က​ေန ထြက္ျပီး​ အမ်ိဳး​သမီး​ အရက္မ​ေသာက္သူမ်ား​အသင္း​ကို သီး​ျခား​တည္​ေထာင္လႈပ္ရွား​ပါတယ္။

အသက္ ၃၁ ႏွစ္အရြယ္မွာ သူ့​လိုပဲ လူမႈ​ေရး​နိုင္ငံ​ေရး​မွာ တက္တက္ၾကြၾကြ ပါဝင္​ေဆာင္ရြက္​ေနတဲ့​ အယ္လိဇဘက္စတြန္တန္ကို ​ေတြ႕​ပါတယ္။ သူတို့​ႏွစ္​ေယာက္ဟာ အမ်ိဳး​သမီး​မ်ား​ မဲ​ေပး​ခြင့္​ရရွိ​ေရး​အတြက္ အား​သြန္ခြန္စိုက္ ပူး​ေပါင္း​လုပ္​ေဆာင္ၾကပါတယ္။ ဆူဇန္အန္သိုနီဟာ အမ်ိဳး​သမီး​မ်ား​ မဲထည့္​ခြင့္​အတြက္ လွည့္​လည္​ေဟာ​ေျပာသလို ညီလာခံ​ေတြ က်င္း​ပနိုင္​ေအာင္လည္း​ ၾကိုး​စား​ပါတယ္။ အမ်ိဳး​သမီး​လက္မွတ္​ေတြ စု​ေဆာင္း​ျပီး​ အစိုး​ရထံ တင္ျပပါတယ္။

၁၈၆၁ က​ေန ၁၈၆၅ အထိ ျဖစ္ပြား​ခဲ့​တဲ့​ အ​ေမရိကန္ျပည္တြင္း​စစ္အတြင္း​မွာ သူတို့​ဟာ က်ြန္စနစ္ဖ်က္သိမ္း​ေရး​ကို ၾကိုး​စား​ပါတယ္။ က်ြန္စနစ္ဖ်က္သိမ္း​ေရး​နဲ့​ အမ်ိဳး​သမီး​မဲထည့္​ခြင့္​ကို ​ေရာျပီး​ၾကိုး​ပမ္း​ေပမယ့္​ က်ြန္စနစ္ဖ်က္သိမ္း​ေရး​ဥပ​ေဒက ​ေအာင္ျမင္သြား​ျပီး​ အမ်ိဳး​သမီး​မဲထည့္​ခြင့္​က​ေတာ့​ မ​ေအာင္ျမင္ဘဲျဖစ္ခဲ့​ပါတယ္။ ဒါ​ေၾကာင့္​ ၁၉၆၉ ခုႏွစ္မွာ အမ်ိဳး​သမီး​ မဲထည့္​ခြင့္​အသင္း​ကို ထူ​ေထာင္ပါတယ္။

၁၉၈၆ ခုႏွစ္မွာ အ​ေမရိကန္အ​ေျခခံဥပ​ေဒအတြင္း​ ျပင္ဆင္ခ်က္ဥပ​ေဒတခုကို ထပ္မံထည့္​သြင္း​ပါတယ္။ ဒါက​ေတာ့​ အ​ေမရိကန္ျပည္​ေထာင္စုအတြင္း​ ​ေမြး​ဖြား​သူအား​လံုး​ဟာ အ​ေမရိကန္နိုင္ငံသား​မ်ား​ျဖစ္ျပီး​ တရား​ဥပ​ေဒဆိုင္ရာ ခံစား​ခြင့္​မွန္သမ်ွကို ရရွိနိုင္ရမယ္၊​ ျငင္း​ဆန္နိုင္ျခင္း​မရွိရဘူး​ဆိုတဲ့​ ျပင္ဆင္ခ်က္ပါ။ ဒါကို လက္​ေတြ႕​စမ္း​သပ္မယ္လို့​ ဆူဇန္အန္သိုနီက ဆံုး​ျဖတ္ပါတယ္။ အမ်ိဳး​သမီး​ေတြဟာလည္း​ နိုင္ငံသား​ေတြျဖစ္တဲ့​အတြက္ မဲ​ေပး​ခြင့္​ကို ​ေယာက္်ား​ေတြရသလို ရရမယ္၊​ မရဘူး​ဆိုရင္ တရား​ဥပ​ေဒအရ ခံစား​ခြင့္​ကို အျငင္း​ခံရတာပဲ ျဖစ္တယ္လို့​ ဆူဇန္က ​ေကာက္ခ်က္ခ်ပါတယ္။ ဒါ​ေၾကာင့္​ ​ေရြး​ေကာက္ပြဲမွာ မဲထည့္​ဖို့​အတြက္ ၁၈၇၂ ခုႏွစ္ နိုဝင္ဘာ ၁ ရက္​ေန့​မွာ မွတ္ပံုတင္ စာရင္း​သြင္း​ျပီး​ တျခား​အမ်ိဳး​သမီး​ ၁၅ ​ေယာက္နဲ့​အတူ ဆူဇန္အန္သိုနီဟာ မဲသြား​ထည့္​ပါတယ္။ ​ေနာက္သံုး​ပတ္အၾကာမွာ သူတို့​အား​လံုး​ ဖမ္း​ဆီး​ခံရပါတယ္။ ဒါ​ေပမယ့္​ ဆူဇန္တ​ေယာက္ကိုပဲ ရံုး​တင္တရား​စြဲပါတယ္။

တရား​သူၾကီး​ဟာ အမ်ိဳး​သမီး​မဲထည့္​ခြင့္​ကို ဆန့္​က်င္သူျဖစ္တဲ့​အတြက္ ရွည္ရွည္​ေဝး​ေဝး​ စစ္​ေဆး​မ​ေနဘဲ ဒဏ္​ေၾကး​ ​ေဒၚလာ ၁၀၀ ​ေပး​ေဆာင္ရမယ္လို့​ အမိန့္​ခ်လိုက္ပါတယ္။ ဆူဇန္က​ေတာ့​ မတရား​တဲ့​ ဆံုး​ျဖတ္ခ်က္ျဖစ္တဲ့​အတြက္ မ​ေပး​ေဆာင္ဘူး​လို့​ ျငင္း​ဆန္ခဲ့​ပါတယ္။ အစိုး​ရဘက္က ဆက္လက္အ​ေရး​ယူျခင္း​ မရွိတာ​ေၾကာင့္​ ဆူဇန္အနိုင္ရတယ္လို့​ ​ေျပာနိုင္ပါတယ္။

ဆူဇန္ဟာ အမ်ိဳး​သမီး​မဲထည့္​ခြင့္​ရ​ေရး​အသင္း​ကို ပိုမိုအင္အား​ေကာင္း​ေအာင္ တျခား​အမ်ိဳး​သမီး​အဖြဲ့​ေတြနဲ့​ ပူး​ေပါင္း​ပါတယ္။ သူ့​မိတ္​ေဆြ အယ္လိဇဘက္စတြန္တန္နဲ့​ ​ေပါင္း​ျပီး​ အမ်ိဳး​သမီး​မဲထည့္​ခြင့္​သမိုင္း​ဆိုတဲ့​ စာအုပ္ၾကီး​ကို သံုး​တြဲ ခြဲထုတ္ပါတယ္။ ဆူဇန္တို့​ရဲ့​ တိုက္ပြဲဟာ ​ေအာင္ျမင္မႈ​ေတြ ရရွိခဲ့​ပါတယ္။ ၁၈၉၃ ခုႏွစ္မွာ ​ေကာ္လိုရာဒိုျပည္နယ္က အမ်ိဳး​သမီး​မဲထည့္​ခြင့္​ဥပ​ေဒကို စတင္ျပ႒ာန္း​ေပး​ပါတယ္။ ၁၉၀၆ ခုႏွစ္ အသက္ ၈၆ ႏွစ္အရြယ္မွာ ဆူဇန္ကြယ္လြန္သြား​တဲ့​အခ်ိန္အထိ ျပည္နယ္ ၄ ခုက အမ်ိဳး​သမီး​မဲထည့္​ခြင့္​ကို တရား​ဝင္ဥပ​ေဒ ျပ႒ာန္း​ေပး​ခဲ့​ပါတယ္။

ဆူဇန္အန္သိုနီရဲ့​ အမ်ိဳး​သမီး​မ်ား​ မဲထည့္​ခြင့္​ရ​ေရး​တိုက္ပြဲဟာ သူကြန္လြန္ျပီး​ ​ေနာက္ ၁၉၂၀ ျပည့္​ႏွစ္​ေရာက္​ေတာ့​ လံုး​ဝ ​ေအာင္ပြဲခံသြား​ပါတယ္။ အသက္ ၂၁ ႏွစ္အထက္ အ​ေမရိကန္နိုင္ငံသား​ အမ်ိဳး​သမီး​မ်ား​အား​လံုး​ မဲထည့္​ခြင့္​ကို အ​ေျခခံဥပ​ေဒမွာ ျပင္ဆင္ခ်က္အမွတ္ ၁၉ အျဖစ္ ထည့္​သြင္း​သတ္မွတ္လိုက္ပါတယ္။ ဒီျပင္ဆင္ခ်က္ကို ဆူဇန္အန္သိုနီ ျပင္ဆင္ခ်က္ဥပ​ေဒလို့​ ​ေခၚပါတယ္။

ဆူဇန္အန္သိုနီ​ေျပာခဲ့​တဲ့​ စကား​တခြန္း​ရွိပါတယ္။ “အမ်ိဳး​သမီး​ေတြကိုယ္တိုင္ ဥပ​ေဒျပုအမတ္​ေတြအျဖစ္ အ​ေရြး​ခ်ယ္ခံရျပီး​ တရား​ဥပ​ေဒ​ေတြကို ျပ႒ာန္း​နိုင္ျခင္း​ မရွိ​ေသး​သ​ေရြ႕​ ျပီး​ျပည့္​စံုတဲ့​ တန္း​တူညီမ်ွမႈဆိုတာ တည္ရွိလာမွာ မဟုတ္ဘူး​” တဲ့​။